به قلم:
Nezir Can
زندگی در ترکیه بهعنوان یک خارجی، شما را با فرهنگ و آدابورسوم این کشور آشنا میکند، اما نگاهتان به زندگی را هم تغییر میدهد. سبک زندگیای که در ابتدا گیجکننده و گاهی عجیب به نظر میرسد، کمکم روی شما اثر میگذارد و پیش از آنکه متوجه شوید، افکار، رفتارها و کارهایتان آنقدر تغییر میکند که دوستان ترکتان دیگر شما را «یابانجی» (خارجی) نمیدانند و بهجایش میگویند خواهر یا برادر نیمهترکشان هستید.
در واقع، بسیاری از خارجیهایی که ترکیه را ترک میکنند و به کشورشان برمیگردند، دچار چیزی میشوند که کارشناسان به آن شوک فرهنگی معکوس میگویند. آنها که در این مدت تغییر کردهاند، بهدلیل تأثیر زندگی به سبک ترکها، برای بازگشت به روال عادی زندگی روزمره به مشکل برمیخورند.
اگر دوست دارید مصممبودن را به یکی از ویژگیهای سبک زندگیتان تبدیل کنید، مدتی را با یک ترک بگذرانید؛ آخرش مثل یک اسپارتی میشوید که بیش از حد ردبول نوشیده است. ترکها بهشدت اهل چارهاندیشیاند و وقتی فکری به سرشان بزند، تا آخر دنیا دنبالش میکنند. کافی است به آنها بگویید چرا نمیتوانند کاری را انجام دهند؛ با ابروهایی بالارفته و نگاهی روبهرو میشوید که فریاد میزند: «حالا تماشا کن!»
برای بسیاری از ترکها، این عزمورزی در کارهای فیزیکی بیشتر به چشم میآید. کارگاههای ساختمانی نمونهای عالی هستند؛ جایی که گروههای ترک بدون کلاه ایمنی و در ارتفاع، بدون کمربند ایمنی کار میکنند. دیش ماهواره روی پشتبام خراب شده؟ با متخصصان تماس نگیرید. خودتان بروید بالا و درستش کنید.
موضوع فقط این نیست که چه چیزی میدانید؛ مهم این است که چه کسی را میشناسید. حتی اگر جواب چیزی را ندانند، همیشه یک برادر، پسرخاله یا دخترخاله دور، دوستی که از دوران دبیرستان با او حرف نزدهاند، یا فامیلی گمشده در آن سوی دنیا هست که جواب را میداند.

در سالهای اخیر، غذاهای آماده منجمد کمکم گوشه کوچکی از بخش فریزر فروشگاههای زنجیرهای را به خود اختصاص دادهاند. بااینحال، درحالیکه مردم کشورهای غربی با غذاهایی سر میکنند که در دو دقیقه یا کمتر در مایکروویو آماده میشوند، واکنش مردم ترکیه چندان مثبت نیست؛ و دلایل خوبی هم برای این موضوع دارند. اول اینکه این غذاها گراناند و بهانه آمادهشدن سریعشان هم پذیرفتنی نیست.
دوم اینکه کدام آدم عاقلی غذای منجمد را بهجای خوراکیهای تازه و خوشمزه ترکی انتخاب میکند؟ غذاهای آماده منجمد، قلب فرهنگ ترکی را از بین میبرند و ترکها معمولاً طرفدار غذاهای فراوریشده نیستند. آنها غذای واقعی میخواهند؛ همان غذایی که مادربزرگهایشان هم میشناختند. مایکل پولن، نویسنده آمریکایی، بهترین توصیف را از نگاه ترکها به غذا ارائه میدهد. او میگوید…
«غذا فقط سوخت نیست.
غذا یعنی خانواده؛ غذا یعنی جامعه؛ غذا یعنی هویت.
وقتی خوب غذا میخوریم، به همه اینها جان میبخشیم.»

یک خارجی منظم، وقتشناس و پربازده را در دفتر کاری کنار ترکها بگذارید و ببینید چه جرقههایی زده میشود. ترکها بسیار سختکوشاند، اما عمیقاً باور دارند که باید در لحظه زندگی کرد. زمان اهمیت چندانی ندارد و اینکه برای دیدن شما ۳۰ دقیقه دیر برسند، در مقیاس کلی اصلاً مسئله مهمی نیست؛ پس با عصبانیشدن، لحظههای باهمبودنمان را خراب نکنید.
ترکها مفهوم پنج روز کارکردن برای لذتبردن از دو روز تعطیلی را درک نمیکنند، پس از هر فرصتی برای خوشگذراندن در طول روز استفاده میکنند. تنها زمانی که این قاعده صدق نمیکند، وقتهایی است که صفی در کار باشد.

در بریتانیا، در هر مهمانی یا عروسی، تا وقتی همه مقدار زیادی الکل ننوشیده باشند، کسی سراغ رقص نمیرود. هیچکس نمیخواهد اولین نفری باشد که وسط جمع هنرنمایی میکند و توجه یا انتقاد دیگران را به خود جلب میکند؛ مثلاً اینکه بگویند دو پای چپ دارد.
رقصیدن معمولاً نمایشی عمومی است، اما در ترکیه کافی است به یک عروسی ترکی بروید که در آن مشروب سرو نمیشود و زندهشدن پیست رقص را تماشا کنید. ترکها تمام شب میرقصند و برایشان مهم نیست چه کسی تماشایشان میکند یا درباره مهارت رقصشان چه فکری دارد. این کار بخشی از یک شادی جمعی است و اگر وقتی هوشیارید نمیتوانید برقصید، شادی دیگران را خراب میکنید.

یکی دیگر از زمینههایی که عزم راسخ ترکها در آن نمایان میشود، تواناییشان در پسانداز کردن است. با حداقل امکانات زندگی میکنند و مثل سنجابی که مشغول جمعکردن دانه است، پساندازشان را تلنبار میکنند. وای به حال کسی که بین یک ترک و آرزوهای بزرگش، مثل راهانداختن کسبوکار یا خرید خانه در ترکیه، قرار بگیرد. به همین ترتیب، اگر به یک زن ترک ۵۰ لیر بدهید، از بازار محلی برمیگردد و غذاهای سبزیجاتی خوشمزه و مقوی میپزد که برای یک هفته غذای خانواده باشد.
با اینکه این روزها کافهها در ترکیه حسابی مد شدهاند، خیلی از ترکهای قدیمی حاضر نیستند برای یک موکای کفدار فراپوچینو در استارباکس ۸ لیر بدهند، وقتی میتوانند سر کوچه یک نسکافه درستوحسابی را با ۲ لیر بخرند. از نظر آنها قهوه، قهوه است؛ اسمهای پرزرقوبرق هرچه میخواهند باشند. صرفهجویی در ترکیه ویژگیای بسیار تحسینبرانگیز است و اگر اهل صرفهجویی باشید، تا سالها از نظر اجتماعی تحسینتان میکنند.

اگر ببینید یک خانواده ترک ماشین را برای یک روز ساحلگردی در ترکیه یا باربیکیو در دل طبیعت چطور بار میزند، از چیزهایی که در صندوقعقب جا میدهند حسابی تعجب میکنید. انگار برای هر اتفاق احتمالی، حتی جنگ هستهای، فهرستی از پیش آماده دارند؛ یا بهقول انگلیسیها، حتی سینک ظرفشویی را هم با خودشان بردهاند. درحالیکه گردشگرها فقط حوله و ضدآفتابشان را برمیدارند، ترکها طوری بار میزنند که انگار قرار است دو هفته برنگردند.
برای این کار دو دلیل میتوان در نظر گرفت. اول، سبک زندگی اقتصادی است؛ در این صورت ترجیح میدهند غذای خودشان را بخورند و نوشیدنیهای خودشان را بنوشند، بهجای اینکه سری به رستورانهای نزدیک بزنند. دلیل دوم، مفهوم «کیفی» است. این واژه تقریباً به حالوهوای آرامش و لذت عمیق اشاره دارد. ترکها این موضوع را جدی میگیرند و همه احتمالات را در نظر میگیرند تا بتوانند با خیال راحت تنبلی کنند و آسوده باشند.

ترکها بهشکل باورنکردنی تابآورند و هر اتفاق ویرانگری هم برایشان بیفتد، همیشه دوباره سر پا میشوند. درحالیکه مردم کشورهای دیگر پیش رواندرمانگر میروند یا زاناکس ذخیره میکنند، ترکها عمیقاً به مفهوم «انشاءالله» باور دارند؛ یعنی خواست خدا. این باور کمابیش با این فکر پیوند دارد که «اگر قرار باشد چیزی اتفاق بیفتد، میافتد». آنها ترجیح میدهند زندگی را مثل همیشه ادامه دهند، نه اینکه در غم و اندوه غرق شوند. البته مگر اینکه نان و ماستشان تمام شود. آنوقت زمین از چرخش میایستد و همه باید دست از کار بکشند تا این جنایت هولناک علیه بشریت برطرف شود.

مدیر عملیات
نزیر 'نز' جان، مدیر عملیات در Property Turkey و نویسندهای در زمینه فرهنگ ترکی، سبک زندگی و زندگی روزمره در سراسر این کشور است. از زمان پیوستن به این شرکت، او به خوانندگان بینالمللی کمک کرده تا درک بهتری از چگونگی زندگی، کار و استقرار در ترکیه به دست آورند.
مشاهده پروفایل کامل نویسنده →
"{{ rec.video.title }}"
