بازدید از کاخ توپکاپی در استانبول، سفری به زندگی و دستاوردهای دودمان سلطنتی عثمانی است. این کاخ که قدیمیترین بنای باقیمانده از نوع خود به شمار میرود، چشماندازهایی واقعاً شگفتانگیز و روایتهایی جذاب از روزگار باستان را در این کلانشهر مشهور جهانی پیش روی بازدیدکنندگان میگذارد. گردشگران استانبول از دروازه مشهور سلام وارد میشوند؛ دروازهای که فواره باشکوه سلطان احمد سوم در کنار آن قرار دارد و در ابتدا فقط سلطانها و مقامهای امپراتوری برای انجام امور مهم اجازه عبور از آن را داشتند.
موزه کاخ توپکاپی از چندین حیاط، ساختمان اصلی و تعدادی بنای کوچکتر در اطراف آن تشکیل شده است. هر یک از این بناهای کوچک کاربردی داشتند؛ از حرمسرای امپراتوری که زنان خانواده سلطنتی در آن زندگی میکردند تا ساختمانهای شورایی که محل بررسی امور مهم امپراتوری بودند. اما این مجموعه جنبههای بسیار بیشتری دارد. در این راهنما، تاریخ پربار کاخ توپکاپی را بررسی میکنیم و از آنچه این مکان را برای همگان درخور احترام میکند، میگوییم.

وقتی محمد دوم در سال ۱۴۵۳ پایتخت امپراتوری بیزانس، قسطنطنیه، را فتح کرد، عثمانیها به قدرتمندترین امپراتوری تبدیل شدند. در سال ۱۴۶۰، محمد کاخ امپراتوری جدیدی به نام توپکاپی بنا کرد. ساخت این کاخ ۱۸ سال طول کشید و محمد در سال ۱۴۷۸ به آن نقل مکان کرد و تا زمان مرگش، سه سال بعد، در آنجا زندگی کرد.
پس از مرگ محمد دوم، کاخ توپکاپی برای بیش از سه قرن محل سکونت سلطنتی هر یک از جانشینان او بود. سلطانها امور اداری و حکومتی را در ساختمان شورای امپراتوری انجام میدادند و به این ترتیب، کاخ توپکاپی به مرکز حکومت عثمانی تبدیل شد.
زلزله سال ۱۵۰۹ و آتشسوزی سال ۱۶۶۵ به بازسازیهای گسترده انجامیدند؛ اما بهمرور زمان، بخشهای دیگری از استانبول، بهویژه نواحی ساحلی تنگه بسفر، جذابیت بیشتری پیدا کردند. بااینحال، سلطان عبدالمجید اول در قرن نوزدهم از توپکاپی به قصر دولماباهچه نقل مکان کرد. کاخ توپکاپی پس از ازدستدادن جایگاه سلطنتی خود، رو به ویرانی گذاشت.
پنجاه سال بعد، با پایان حکومت عثمانی، کاخ امپراتوری توپکاپی بار دیگر اهمیت سلطنتی خود را بازیافت. در سال ۱۹۲۴، پس از تأسیس جمهوری ترکیه، توپکاپی به موزه تبدیل شد و امروزه گواهی بر شکوه امپراتوری عثمانی است.
امپراتوری عثمانی که در اواخر قرن سیزدهم بنیان گذاشته شد، بیش از شش قرن دوام آورد و پس از جنگ جهانی اول، در سال ۱۹۲۲ منحل شد. این امپراتوری در اوج قدرت خود، سرزمینهای گستردهای را در جنوب شرقی اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقا در اختیار داشت و به نیرویی سیاسی و فرهنگی تبدیل شده بود. در بیشتر دوران حکومت عثمانی، مرکز امپراتوری قسطنطنیه بود؛ عثمانیها پیش از نقل مکان به دولماباهچه در اواخر قرن نوزدهم، در کاخ توپکاپی زندگی میکردند.
دوران بنیادین (۱۴۵۳-۱۴۶۵): محمد دوم در سال ۱۴۵۳ قسطنطنیه (استانبول امروزی) را فتح کرد و به این ترتیب، امپراتوری بیزانس پایان یافت. ساخت توپکاپی در سال ۱۴۵۹ آغاز شد و اقامتگاه امپراتوری شکل گرفت.
تغییرات و گسترشهای اولیه (۱۵۰۹-۱۵۲۹): کاخ توپکاپی پس از آسیبدیدن در زلزله سال ۱۵۰۹، بهطور گسترده بازسازی شد. این بازسازیها زمینه را برای گسترشهای بعدی فراهم کردند. در زمان سلطنت سلطان سلیمان اول، معروف به سلیمان باشکوه، شکوه کاخ با ساخت دروازه دوم در سال ۱۵۲۹ افزایش یافت.
تأثیرات باروک و بازسازیها (۱۶۶۵-۱۸۵۳): این بنا که قدمتش به قرن پانزدهم میرسد، پس از آتشسوزی ویرانگری که به بازسازیهای گسترده انجامید، با بحرانی دیگر روبهرو شد. سبک معماری آن در گذر زمان دگرگون شد و در قرنهای هجدهم و نوزدهم، عناصر باروک را در خود جای داد.
قرن نوزدهم: در سال ۱۸۵۳، کاخ توپکاپی دیگر بهعنوان اقامتگاه سلطنتی استفاده نشد و در عوض، محل استقرار مقامهای ارشد نظامی شد. در سال ۱۹۲۴، پس از تأسیس جمهوری ترکیه، این کاخ با تغییری بنیادین به موزه تبدیل شد.

طرح امروزی کاخ عمدتاً به قرن شانزدهم بازمیگردد و از چهار حیاط مرکزی تشکیل شده است که هرکدام در طول تاریخ کاربری متفاوتی داشتهاند. گذرگاههای مخفی نیز در مجموعه وجود داشتهاند، اما امروزه امکان بازدید از آنها نیست. در بخشهای مختلف مجموعه میتوانید باغهای زیبا، فوارهها و معماری پرآذین را ببینید که شکوه کاخ را به نمایش میگذارند.
حیاط اول: این حیاط وسیع و محوطه ورودی، دنیای بیرون را به بخشهای درونی کاخ پیوند میدهد. دروازه امپراتوری ورودی این حیاط است؛ حیاطی که باغها و مسیرهای پیادهروی را در خود جای داده است.
حیاط دوم: این بخش که دسترسی به آن محدودتر بود، ساختمانهای اداری را در خود جای میداد؛ از جمله خزانهداری امپراتوری که امروزه محل نگهداری آثار ارزشمند است، تالارهای شورا که سلطان در آنها با مشاورانش دیدار میکرد و آشپزخانههای کاخ.
حیاط سوم: این حیاط بخشهای خصوصیتری دارد؛ از جمله اتاقهای خصوصی سلطان و تالار پذیرایی. حرمسرا و اتاق آثار مذهبی نیز در این بخش قرار دارند. در اتاق آثار مذهبی، اشیای ارزشمند اسلامی، از جمله خرقه مقدس پیامبر محمد، نگهداری میشود.
حیاط چهارم: خصوصیترین بخش مجموعه، محل اقامت و باغهای سلطان است. این بخش با چشماندازهای خیرهکننده تنگه بسفر، فضایی آرام دارد و در تضاد با حیاطهای پرجنبوجوش پایینتر است. عمارت خرقه شریف نیز در همینجا قرار دارد.
سلطانها اشیای معنوی، تاریخی و ارزشمند خود را در خزانهداری نگهداری میکردند؛ ساختمانی بزرگ در کنار ساختمان دولتی شورا. برخی از اشیای دوره عثمانی هنوز هم در معرض دید هستند و نمایشگاههای گستردهای از سلاحها نیز در این مجموعه برپا شده است. پس از ورود به حیاط سوم، به اقامتگاه خصوصی سلطان عثمانی بروید. سلطانها اوقات خود را در اینجا میگذراندند و ورود به آن بدون دعوت سلطنتی ممکن نبود. این بنا تالار تخت، دانشگاه، آرشیو و وسایل شخصی عتیقه را در خود جای داده است. مراسم باشکوهی در اینجا برگزار میشد، بهویژه هنگام دیدار سفیران خارجی. مجموعههای کمنظیری از لباسهای اصیل و فرشهای عثمانی در سمت راست قرار دارند.
تالار دوم میزبان اتاق زمرد و مجموعهای چشمگیر از جواهرات است. این اتاق پذیرایی که در زیر آن سردابهایی قرار دارد، در دوران عثمانی بهعنوان خزانه استفاده میشد. فقط سلاطین بهتنهایی وارد این ساختمان میشدند. اشیای بهجامانده از دوران عثمانی، از جمله خنجر توپکاپی که نماد موزه است، امروزه در معرض دید قرار دارند. این خنجر که با زمرد آراسته شده و در کنار آثار خیرهکننده دیگری مانند الماس پیگوت به نمایش گذاشته شده، بهخوبی بازتابدهنده حکومت عثمانی و استانبول است. یکی از اتاقهایی که توجه زیادی به خود جلب میکند، اتاق آثار مقدس است. اشیای پشت ویترینهای شیشهای، از جمله شمشیر و عصای پیامبر محمد، در این اتاق قرار دارند. این بخش از احترام ویژهای برخوردار است؛ بنابراین هنگام حضور در اتاق سکوت را رعایت کنید.
این بنا که به نام تالار عریضهها نیز شناخته میشود، پشت دروازه سعادت در باغ سوم قرار دارد. این ساختمان متعلق به قرن پانزدهم، با تزئینات زیبایش از جمله کاشیهای آبی، فیروزهای و سفید، فرشها و بالشهای نفیس شناخته میشود؛ هرچند بیشتر مرمتهای آن در قرن هجدهم انجام شد. تخت سلطنتی که سایبانی مزین به چند قطعه پارچه زربفت دارد، با پلاکهای منبتکاریشده از مروارید، زمرد و یاقوت تزئین شده است. این تالار نقشی تشریفاتی و مهم داشت؛ سلطان در آن از میهمانان پذیرایی میکرد و به امور حکومتی میپرداخت. همچنین پشت تالار پذیرایی، خوابگاه نیروی اعزامی قرار دارد که مجموعه پوشاک سلطنتی را در خود جای داده است؛ مجموعهای شامل بیش از ۲٬۵۰۰ لباس، از جمله قفطانهایی که سلاطین میپوشیدند.
مجموعه چینیهای چینی، جلوهای خیرهکننده از ظروف چینی و شیشهای باشکوه و مجلل اروپایی است. این مجموعه جایگاه ویژهای در موزه دارد و آثار متنوعی را در بر میگیرد؛ از جمله بشقاب، سرویس پارچ، سرویس کاسه، ظرف آبنبات، لیوان شربت، فنجان و نعلبکی، تنگ، چلچراغ و شمعدان. کیفیت هنری و اهمیت تاریخی این مجموعه را میتوان در قطعات نفیس شیشه و بلور بوهمی نیز دید.
حرمسرا که معنای آن «مکان ممنوعه» است، محل زندگی خصوصی همسران و کنیزان سلطان بود. مردان نامحرم، بهجز خواجگان اختهشده، اجازه ورود به این بخشِ تحت نظارت دقیق را نداشتند. بیشتر اتاقها به دوران حکومت مراد سوم تعلق دارند و از قرن هفدهم، بیشتر شاهزادگان عثمانی در حرمسرا زندگی میکردند.
فقط بخشهایی از حرمسرا برای بازدید عموم باز است، اما طرحهای زیبای موزاییکی و معماری آن همه را شگفتزده میکند. دختران برده از نقاط مختلف قلمرو امپراتوری به اینجا آورده میشدند و برای جلب رضایت سلطان آموزش میدیدند. این آموزشها هنر، آشپزی، موسیقی و زبان را در بر میگرفت. والده سلطان، مادر سلطان، بر حرمسرا ریاست میکرد و نظم و امور روزانه آن را زیر نظر داشت.
حرمسرا بازتابدهنده سبکهای رایج از قرن شانزدهم تا نوزدهم است؛ با حیاطهای زیبا، اتاقهای آراسته و عناصر معماریای مانند طاقهای مغربی و موزاییکهای کاشی ایزنیک. برای آشنایی بیشتر با حرمسرا، درباره زندگی خرم سلطان، که با نام روکسلانا نیز شناخته میشود، تحقیق کنید. او شخصیتی برجسته و همسر سلطان سلیمان قانونی بود. سلطان که در ابتدا کنیز او بود، عاشقش شد و خرم سلطان نفوذ چشمگیری یافت. او نقشی مهم در امور سیاسی ایفا کرد و به شهرتش بهعنوان زنی قدرتمند در امپراتوری عثمانی افزود.
کلیسای ایا ایرنه، یا آیا ایرینی، متعلق به قرن چهارم میلادی، در حیاط اول قرار دارد. این بنا پیش از آنکه عثمانیها پس از فتح قسطنطنیه کاربری آن را تغییر دهند، کلیسا بود. در دوره عثمانی، این بنا به اسلحهخانه و انبار تبدیل شد و با سبک معماری چشمگیر بیزانسی، گنبد بزرگ و ستونها و طاقهای فراوانش جلوهای خاص پیدا کرد. فضای داخلی کلیسا را ببینید که موزاییکهای زیبایی با اهمیت تاریخی دارد.
کوشک افطار (İftariye Köşkü) در تراس بالایی قرار دارد و چشماندازی خیرهکننده به شاخ طلایی دارد. این کوشک با طاق گهوارهای شیاردار و سقف زراندود، نمونهای پیشگام در معماری عثمانی است و از سبکهای چینی و هندی تأثیر گرفته است. در گذشته، سلطان در ماه رمضان معمولاً پس از غروب آفتاب، در این کوشک روزهاش را افطار میکرد.
ورودی اصلی، یعنی دروازه سلطنتی، پشت ایاصوفیه قرار دارد. در این دروازه صفهای خرید بلیت تشکیل میشود و مسیر آن به حیاط اول، ابتدای باغهای سرسبز، میرسد. ورودی دوم نزدیک ایستگاه تراموای گولهانه است. فراموش نکنید که بازدید از حرمسرا به بلیت جداگانه نیاز دارد. برای پیمایش بهتر محوطه گسترده کاخ، نقشهای از باجه بلیت تهیه کنید. موزه توپکاپی هر روز از ساعت ۹ صبح تا ۶ عصر باز است، بهجز سهشنبهها.
توپکاپی بیش از ۴۰۰ سال، از ۱۴۶۵ تا ۱۸۵۶، اقامتگاه سلاطین عثمانی و مرکز اداری آنان بود. در این دوره، چندین سلطان معماری کاخ را تغییر دادند و هر دوره حکومت با افزودهها، مرمتها و تغییرات تازه همراه بود.
فاتح محمد دوم (فاتح) – ۱۴۵۳–۱۴۸۱: فاتح سلطان محمد دوم که در سال ۱۴۵۳ قسطنطنیه را فتح کرد، در سال ۱۴۵۹ فرمان ساخت کاخ را بهعنوان اقامتگاه اصلی و مرکز اداری صادر کرد. کاخ در آغاز، در مقایسه با افزودههای باشکوهی که در سدههای بعد به آن اضافه شد، بنایی ساده بود. محمد دوم نقشه کلی کاخ را با چهار حیاط و حرمسرا شکل داد. از نخستین بخشهای مهمی که به فرمان او ساخته شد، میتوان به دروازه سلام (بابالسلام) و تالار سلطنتی (اتاق تخت) اشاره کرد.
سلیمان قانونی – ۱۵۲۰–۱۵۶۶: خزانه سلطنتی با افزودن کاشیهای لوکس، مرمر و جواهرات گرانبها به اتاقها و حیاطهای سلطنتی، بر شکوه کاخ افزود. سلیمان همچنین بر بهبود امنیت و استحکامبخشی دیوارها و دروازهها تمرکز داشت.
مراد سوم، ۱۵۷۴ تا ۱۵۹۵: مراد سوم باغهای زیبا را دگرگون کرد و حرمسرا را آراست. آثار هنری تازه، خوشنویسی و سفالینهها به میراث هنری غنی کاخ افزودند و طراحی داخلی مجموعه اصلی را ارتقا دادند.
احمد اول – ۱۶۰۳–۱۶۱۷: حیاطهای تازه و بخشهای اضافی برای افزایش شمار مقامها و خادمان در نظر گرفته شد. جزئیات تزئینی مانند پنلهای کاشیکاریشده و کاشیهای سرامیکی در اتاقها و حیاطها، جلوهای زندهتر و پرنقشونگارتر به فضا بخشیدند.
محمود اول – ۱۷۳۰–۱۷۵۴: سلطان محمود اول با افزودن عناصر سبکهای باروک و روکوکو، بازتابدهنده گرایشی بود که در اروپا رواج یافته بود. او آبنمای محمود اول را ساخت و مرمت حرمسرا را آغاز کرد؛ از جمله استحکامبخشی سازه و بهبودهای زیباییشناختی.
عبدالمجید اول – ۱۸۳۹–۱۸۶۱: سلطان عبدالمجید اول بهدلیل نظارت بر اصلاحات تنظیمات شناخته میشود؛ اصلاحاتی که امپراتوری را نوسازی کرد و در پی رساندن آن به معیارهای اروپایی بود. او مبلمان به سبک اروپایی را رواج داد و ظاهر و حالوهوای بسیاری از اتاقها، بهویژه در حرمسرا و آپارتمانهای سلطنتی، تغییر کرد. سلاملیک، محل برگزاری دیدارهای رسمی، با مبلمان جدید و تزئیناتی به سبک روکوکو و نئوکلاسیک اروپا نوسازی شد.
عبدالعزیز – ۱۸۶۱–۱۸۷۶: سلطان عبدالعزیز، که به اصلاحات گرایش داشت، لوسترهای کریستالی و عناصر تزئینی به سبک غربی را به کاخ افزود و نفوذ روزافزون فرهنگ اروپا را به نمایش گذاشت. ساختار کلی بنا نشاندهنده گذار از سبکهای سنتی عثمانی به تأثیرپذیری از اروپا بود.

آبانبار باسیلیکا: پیش از ورود خاندان سلطنتی عثمانی، قسطنطنیه مرکز امپراتوری بیزانس بود و کاخ آن بر فراز آبانبار باسیلیکا قرار داشت؛ آبانباری که منبع تأمین آب کاخ بود. این بنا که با نام یرهباتان نیز شناخته میشود، از هر نظر بیهمتاست و تنها دلیل خاصبودنش زیرزمینیبودن آن نیست. با پایینرفتن از پلهها، فضای آرام، ستونهای باشکوه و ماهیهایی که در آب شنا میکنند، در مقایسه با خیابانهای شلوغ شهر در بالا، حالوهوایی فراواقعی دارند.
قصر دولماباهچه: این بنای باشکوه، واپسین روزهای امپراتوری عثمانی را به تصویر میکشد. وسعت بنا، تزئینات ظریف داخلی و باغهای گستردهاش بازتابی از تاریخ پرتلاطم ترکیه هستند؛ در کنار آنها، برج ساعت و مسجدی در نزدیکی کاخ نیز همین نام را دارند. زیبایی تنگه بسفر و شکوه فضای داخلی آن را بهسختی میتوان با کلمات توصیف کرد. پس از بازدید از کاخ توپکاپی در استانبول، این مکان مقصدی عالی برای ادامه گشتوگذار است.

"{{ rec.video.title }}"