اگر اخبار روز را دنبال میکنید، احتمالاً از تغییر دولت در اوکراین (اگر نمیخواهید مردم محلی را عصبانی کنید، به آن «اوکراین» نگویید) و تهاجم نیروهای روسیه به کریمه (جای دیگری که بهتر است نامش را با «آن» نیاورید) باخبرید.

شاید ندانید که تاریخ طولانی این منطقه و رفتوآمدهای شما به پمپبنزین چطور در شکلگیری این رویدادها نقش داشتهاند. در واقع، قیام اخیر کاملاً قابلپیشبینی بود و زمینههای آن صدها سال در حال شکلگیری بود.
منطقهای که امروز اوکراین نامیده میشود، پیشینهای طولانی و خونین و از نظر راهبردی مهم دارد. وقتی شبهجزیرهای در کنار پرترددترین دریای جهان قرار دارد، طبیعی است که توجه زیادی به آن جلب شود. یونانیها و رومیها هر دو در این منطقه سکونتگاههایی بنا کردند و برای تأمین امنیت مسیرهای کشتیرانی و بندرها، پادگانهایی در کریمه مستقر کردند.
بااینحال، تاتارها نقش برجستهتری در شکلگیری بخش بزرگی از این منطقه داشتند؛ مردمی با ریشه ترکتبار که با ترکهای امروزی ساکن ترکیه خویشاوندند. بیشتر مردم چیز زیادی از تاتارها به یاد نمیآورند، اما آنها امپراتوریسازانی قدرتمند و بیرحم بودند که چنگیزخان رهبریشان میکرد. هرچند در برقراری نظم میان مردم نقش زیادی داشتند، باورهای عجیبی هم در میانشان رواج داشت؛ از جمله باور به ارواح خطرناکی که به گمانشان در آتش و آب سکونت داشتند. تاتارها همچنین از مردمانی که به فرمان خود درآورده بودند تأثیر پذیرفتند؛ از جمله با گرویدن به اسلام.
دردسر روسیه زمانی جدی شد که
ترکهای عثمانی در اوایل دهه ۱۴۰۰ میلادی، با آرامکردن تاتارها و در دست گرفتن کنترل کامل بخشهایی از اوکراین امروزی، از جمله شبهجزیره کریمه، بر منطقه مسلط شدند. قسطنطنیه حاکمان جدیدی را منصوب کرد.

کاترین کبیر میدانست که کریمه بهویژه برای امپراتوریِ در حال گسترش او مزیتی راهبردی دارد. او این منطقه را از تاتارها گرفت و در سراسر اوکراین سفر کرد تا نشان دهد که این سرزمین رسماً بخشی از روسیه است. مشکل او، جدا از درگیری چهارساله با عثمانیها، این بود که بیشتر جمعیت منطقه را یونانیها تشکیل میدادند و ممکن بود هرگز کاملاً به فرمانروایی روسیه تن ندهند. راهحل سادهاش این بود که شمار زیادی روس را در منطقه ساکن کند و به این ترتیب، موازنه قدرت را به سود خود تغییر دهد.
روسیه و عثمانیها همچنان بر سر این منطقه میجنگیدند؛ از جمله در ماجرای مشهور و ناموفق حمله تیپ سبک و تصمیم روسیه برای غرقکردن ناوگانش در تلاش برای مسدودکردن مسیرهای کشتیرانی. با افزایش تلفات و بدهیهای هر دو طرف در پی این درگیری، پیمان پاریس در سال ۱۸۵۶ امضا شد. در دوره کوتاه صلحی که پس از آن برقرار شد، کاخهای باشکوه بسیاری در اوکراین ساخته شدند و جادههایی نیز احداث شد. به این ترتیب، کریمه به مدت ۴ قرن تحت کنترل ترکهای عثمانی بود.
اما جنگ جهانی اول به صلح پایان داد. نیروهای آلمانی به کریمه که از نظر راهبردی اهمیت داشت، حمله کردند. روسیه نتوانست آذوقه و تجهیزات لازم را بهدرستی به نیروهایش برساند و این امر آنها را تا آستانه شورش پیش برد.

این منطقه در دوران انقلاب روسیه و تلاش استالین برای «پاکسازی» سراسر اروپا نیز همچنان صحنه درگیری بود. تاتارها و یونانیهای باقیمانده تقریباً بهطور کامل از اوکراین بیرون رانده شدند؛ از جمله با تبعید اجباری. سپس روسهای بیشتری به این منطقه آمدند و کریمه برای چندین دهه مقصد اصلی گردشگری شهروندان روسیه بود. اما اوکراین هرگز ریشههای خود را کاملاً فراموش نکرد.
اگر به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی جلو برویم، میبینیم که اوکراین خیلی زود استقلال کامل خود از روسیه را اعلام کرد؛ با وجود اینکه هنوز هزاران شهروند روس در کریمه زندگی میکردند.
با تبدیلشدن روسیه به کشوری مدرن، یکی از منابع مهم، بخش عمدهای از رشد اقتصادی آن را رقم زد: نفت. اما روسیه همیشه در انتقال نفت با مشکل روبهرو بوده است، چون مسیرهای کلیدی حملونقل دریایی، بهویژه در جنوب، در اختیار ندارد. در نتیجه، اوکراین با میزبانی از چندین خط لوله نفت که نفت را از میدانهای نفتی سیبری به دریای سیاه منتقل میکنند، از این وضعیت بهرهمند شد. بااینحال، مشکل دیگری همچنان وجود داشت.

اوکراین میخواهد کشوری مستقل باشد، اما بیشتر شهروندان کریمه روس هستند. از طرفی، خطوط لوله نفت هم مطرحاند. چندی پیش شایعهای منتشر شد مبنی بر اینکه اوکراین حاضر است در ازای کمک برای پرداخت قبض بسیار سنگین گرمایش، اجارهای بلندمدت برای کریمه واگذار کند. گاهی شایعات بیاساس نیستند. به نظر نمیرسد اوکراین توان پرداخت هزینه نفت موردنیاز کشور را داشته باشد و روسیه هم بهای بالایی مطالبه میکند. این موضوع عجیب است، چون از دستدادن آن خطوط لوله میتواند برای روسیه فاجعهبار باشد.
در نتیجه، اوکراین کشوری دوپاره است. بخش عمده کشور خواهان دموکراسی است و اخیراً، در پیروی از دیگر کشورهای طرفدار دموکراسی، رئیسجمهور حامی روسیه را از قدرت برکنار کرد. اما کریمه هنوز همراه موج دموکراسی نشده و در عوض، به روسیه نزدیک شده است. اینکه بگوییم روسیه به کریمه «حمله کرده»، یعنی نادیدهگرفتن این واقعیت که مردم کریمه از حضور سربازان روس در خیابانهایشان ناراضی نیستند. بهاحتمال زیاد، این ادعا نادرست است. روسیه خواهان بندرهاست و مردم، نظارت روسیه را راهی برای رهایی از اقتصاد ضعیف اوکراین میبینند.
شباهتهای زیادی میان خواستههای روسیه درباره کریمه و تهاجم اولیه نیروهای بینالمللی در جریان نخستین جنگ خلیج فارس وجود دارد، اما همهچیز به یک عنصر کلیدی برمیگردد: نفت. در هر دو مورد، نیروهای خارجی برای حفاظت از منافع خود وارد یک کشور مستقل شدند. تنها تفاوت این بود که صدام حسین و همراهانش در این مسیر مرتکب نقض حقوق بشر میشدند. تاکنون گزارشی از بدرفتاری روسیه با مردم محلی منتشر نشده است. اما چرا باید با هواداران خود بدرفتاری کنند؟
دولت کنونی کریمه وعده داده است که درباره واگذاری کنترل منطقه به روسیه رأیگیری برگزار کند و نباید انتظار داشت که نتیجه این رأیگیری به سود پوتین روسیه نباشد. آنچه تماشای آن جالبتر خواهد بود، این است که دولت دموکراتیک جدید اوکراین چگونه از نیاز روسیه به آن خطوط لوله استفاده میکند تا فارغ از نتیجه اختلاف بر سر کنترل کریمه، قیمت بهتر نفت و شرایط دیگری را از روسیه بگیرد.

تاریخ این منطقه به ما نشان میدهد که اوکراین از نظر راهبردی اهمیت دارد، توازن جمعیت نقشی کلیدی خواهد داشت و اوکراینی مستقل، با کریمه یا بدون آن، میتواند با مطالبه رفتار بهتر از روسیه، وضعیت خود را بهبود ببخشد. اما اگر مبارزان طرفدار دموکراسی از مذاکرات کند بیحوصله شوند و در این روند به اخلال در خطوط لوله روی بیاورند، تعجب نکنید.
اگر چنین اتفاقی بیفتد، تنشها در منطقه به اوج میرسد و تمام جهان نفسحبس میشود تا ببیند آیا روسیه حاضر است برای ادامه
انتقال نفت، حاکمیت اوکراین را نادیده بگیرد یا نه. اگر پوتین واقعاً قصد دارد خارش و جوشِ ناحیه باسنش را آرام کند، احتمالاً عاقلانهتر است که از پیشروی بیشتر در اوکراین خودداری کند و قیمتگذاری بهتری برای نفت به مردم اوکراین ارائه دهد؛ البته به این فرض که اوکراین برای بهبود وضعیت باقی کشور حاضر باشد از کریمه چشمپوشی کند.
Cameron Deggin
بنیانگذار و مدیرعامل Property Turkey
کامرون دیگین بنیانگذار و مدیرعامل Property Turkey است. او که پیشتر در حوزه مالی فعالیت میکرد و دارای مدرک حسابداری حرفهای FCCA است، پس از تشخیص پتانسیل سرمایهگذاری در ترکیه، این شرکت را در سال ۲۰۰۱ تأسیس کرد. کامرون با بیش از دو دهه تحلیل بازار املاک ترکیه، بهطور منظم به سرمایهگذاران بینالمللی مشاوره میدهد و دیدگاههای او در رسانههایی از جمله فایننشال تایمز و بیبیسی بازتاب مییابد.
مشاهده پروفایل کامل نویسنده →