هیچکس نمیتواند انکار کند که قهوه ترک در جهان از همه مشهورتر است. این قهوه، همراه با لوازم سرو آن، راحتالحلقوم ترکی و یک لیوان آب، بخش جداییناپذیر مهماننوازی ترکهاست. قهوه ترک معمولاً در فنجان سفید و کوچکی سرو میشود، اما تنوع فرهنگی و سنتهای اجتماعی ترکیه بر شیوه سرو قهوه در مناطق مختلف تأثیر گذاشته است. قهوه در ترکیه به شکلهای گوناگونی عرضه میشود. در برخی مناسبتها، قهوه ترک را در فنجانهای دستساز مسی یا نقرهای سرو میکنند و در بعضی شهرها، آن را در فنجانهای قلمزنیشده یا نقاشیشده، معمولاً با طرح گل، میآورند.
قهوه ترک معمولاً با دانههای «عربیکا» تهیه میشود، اما گاهی بهجای آن از دانههای «روبوستا» استفاده میکنند. این قهوه بهدلیل لوازم مخصوص، طعم قوی و روش تهیهاش در سراسر جهان شهرت پیدا کرده است. شیوههای متنوع سرو و نحوه ارائه آن نیز به محبوبیتش افزودهاند.

گفته میشود درباره چگونگی ورود قهوه به ترکیه دو روایت وجود دارد، اما مدرکی در دست نیست که نشان دهد کدام روایت درست است.
روایت نخست:
در سال ۱۵۲۱، اوزدمیر پاشا، حاکم عثمانی یمن، برای جلب نظر سلطان عثمانی، سلیمان قانونی، با روش تهیه قهوه یمنی آشنا شد. او شخصاً این قهوه را به سلطان تقدیم کرد. در آن زمان قهوه یکی از گرانترین نوشیدنیها به شمار میرفت. سلطان سلیمان نیز با صدور فرمانی سلطنتی که با مهر رسمی ممهور شده بود، علاقه خود را به این نوشیدنی نشان داد و دستور داد آن را به رسمیت بشناسند؛ به این ترتیب، قهوه رواج یافت.
روایت دوم:
این روایت با روایت پیشین کاملاً متفاوت است. گفته میشود دو بازرگان سوری، یکی به نام «حکم» از شهر حلب و دیگری به نام «شمس» از دمشق، قصد داشتند میان سوریه و ترکیه قهوه تجارت کنند. در آن زمان، منطقه شام، یعنی منطقه تاریخی سوریه، از طریق یونان با قهوه آشنا شده بود. یونانیها قهوه را از اروپا میگرفتند و اروپاییها آن را از آفریقا میآوردند. این دو بازرگان در سال ۱۵۵۴ مغازهای برای سرو نوشیدنیها در ترکیه افتتاح کردند. سپس در دوران فرمانروایی سلیمان قانونی، قهوه به کاخ عثمانی راه یافت و «نوشیدنی سیاه» نام گرفت.
وجه مشترک هر دو روایت این است که قهوه در دوران فرمانروایی سلیمان قانونی برای نخستین بار شناخته شد و در سال ۱۵۵۵ در سراسر ترکیه رواج یافت. قهوه را نوشیدنی سلطنتی میدانستند و این موضوع در فرمانی سلطنتی ثبت شده بود که با مهر عثمانی ممهور شده بود.

نخستین قهوهخانه ترکیه را حکم و شمس در امینونو تأسیس کردند. این سنت تا دوران فرمانروایی سلطان سلیم دوم در منطقه چندان رواج نداشت. مردان ترک، بهویژه روشنفکران، هنرمندان، دولتمردان و کسانی که در پی کسب اطلاعات بودند، به این رسم علاقهمند شدند. آنها ساعتها گرد هم میآمدند و درباره موضوعات گوناگونی از جمله سیاست، دین، اقتصاد و شعر گفتوگو میکردند. گاهی نیز ساعتها مینشستند تا مرثیههایی را بشنوند، بنویسند یا بخوانند؛ شعرهایی که در ستایش سلطانها یا درباره عشق سروده میشد. برخی دانشجویان ساعتهای زیادی را در این قهوهخانهها صرف نوشتن کتابهایشان میکردند. این قهوهخانهها فقط قهوه سرو نمیکردند؛ چای هم میدادند و توتون پیچیدهشده میفروختند.
در دوران فرمانروایی سلطان مراد سوم، بیش از ۶۰۰ قهوهخانه فعال بود؛ نهتنها در استانبول، بلکه در آناتولی، قونیه، ماردین، غازیآنتپ و بیشتر مناطق جنوب و شرق ترکیه. این قهوهخانهها با انگیزه ستایش سلطان فعالیت میکردند.
بعدها سلطان مراد چهارم بهدلیل رواج اندیشههای ضدعثمانی، دستور داد قهوهخانههای استانبول تعطیل شوند. او این اندیشهها را انحراف از هدف اصلی قهوهخانهها میدانست؛ هدفی که ستایش سلاطین بود، و آنها را تهدیدی برای دولت تلقی میکرد.
دوران طلایی کافهها در زمان سلطنت سلطان عبدالعزیز و عبدالحمید دوم رقم خورد. در آن دوره، این فرهنگ در سراسر ترکیه مورد حمایت و ترویج قرار گرفت تا سرانجام به جهان راه یافت.

قهوه در رسمورسوم ازدواج در ترکیه نقشی مهم داشت. به همین دلیل، آموزش آمادهکردن قهوه به دختران از سنین پایین به سنتی تبدیل شد تا برای آن روز آماده شوند. در این مراسم، عروس آینده در نخستین دیدار، برای دامادش قهوه آماده میکند. طبق این رسم، در قهوهٔ داماد نمک میریزند تا صبر او را بیازمایند. در دیدار دوم، خانوادهٔ داماد رفتار عروس آینده را زیر نظر میگیرند؛ از نحوهٔ آوردن قهوه گرفته تا شیوهٔ سرو آن. آنها همچنین طرز تهیهٔ قهوه، نوع فنجان و وسایلی را که به کار میبرد و البته طعم قهوه را بررسی میکنند.
آب و راحتالحلقوم از اجزای ضروری سرو قهوهٔ ترک هستند. از آب برای شستن دهان و پاککردن باقیماندهٔ قهوه استفاده میشود. میزبانها معمولاً پس از سرو راحتالحلقوم همراه قهوه، میوه یا خوراکی هم برای مهمانان میآورند.
قهوهٔ ترک را در ظرفی مسی، باریک و گود، با دستهای چوبی آماده میکنند که به آن «جذوه» میگویند. این ظرف در سوریه «الدوله» یا «رَقوه» نام دارد. فنجانی هم که قهوه در آن سرو میشود «فنجان» نامیده میشود؛ واژهای که در عربی نیز همین است. نام «قهوه» هم در عربی مشابه آن است. برای تهیهٔ قهوه، به ازای هر فنجان آب، دو قاشق غذاخوری قهوه اضافه کنید، خوب هم بزنید و روی حرارت بگذارید تا بجوشد. اگر قهوهتان را شیرین دوست دارید، بهتر است پیش از جوشآمدن شکر را اضافه کنید: یک حبه برای شیرینی ملایم، دو حبه برای طعمی شیرینتر و سه حبه اگر قهوهٔ بسیار شیرین دوست دارید.
بهمحض آنکه قهوه جوشید و کف آن بالا آمد، باید آن را مستقیم در فنجان بریزید. به همین دلیل قهوهٔ ترک کف فراوانی دارد. قهوهای که دستکم نیم تا ۱ سانتیمتر کف نداشته باشد، واقعاً قهوهٔ ترک به حساب نمیآید. معمولاً آن را با یک لیوان آب و یک تکه راحتالحلقوم سرو میکنند.

شیوهٔ سرو و آمادهسازی قهوهٔ ترک و فرهنگ دورهمی پیرامون آن باعث شد این قهوه در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث فرهنگی یونسکو ثبت شود و بهعنوان نمادی از مهماننوازی و دوستی در ترکیه به رسمیت شناخته شود.
دورهمجمعشدن مردم در کافهها برای نوشیدن قهوه و تعارفکردن آن به مسافران و بازدیدکنندگان بهعنوان خوشامدگویی، قهوه را به یکی از مهمترین نوشیدنیهایی تبدیل کرده است که در رویدادهای اجتماعی سرو میشوند.
Kurukahveci Mehmet effendi یکی از مشهورترین تأمینکنندگان قهوهٔ ترک در ترکیه است. محصولاتش را میتوانید در همهٔ سوپرمارکتها و مغازههای امینونو پیدا کنید. این برند به توزیع روزانهٔ قهوهٔ تازه معروف است. رقیب این برند، «nuri toplar» در امینونو است که از سال ۱۸۹۰ فعالیت میکند. این قهوه برای کسانی که طعم قوی را دوست دارند عالی است و در مقایسه با دیگر برندهای قهوه، لوکستر هم به شمار میرود.
بیشتر کافههای تکسیم، بشیکتاش، اورتاکوی و حتی کافههای بازار سرپوشیده یا بازار بزرگ، هر روز هزاران فنجان قهوهٔ ترک سرو میکنند.
قهوه در ترکیه فقط یک نوشیدنی نیست؛ شیوهای از زندگی است.

مدیر عملیات
نزیر 'نز' جان، مدیر عملیات در Property Turkey و نویسندهای در زمینه فرهنگ ترکی، سبک زندگی و زندگی روزمره در سراسر این کشور است. از زمان پیوستن به این شرکت، او به خوانندگان بینالمللی کمک کرده تا درک بهتری از چگونگی زندگی، کار و استقرار در ترکیه به دست آورند.
مشاهده پروفایل کامل نویسنده →
"{{ rec.video.title }}"
