کاوش در جاذبههای تاریخی ترکیه یعنی قدمگذاشتن به دنیایی از روایتهای تاریخی متنوع و گوناگون. تاریخ ترکیه آنقدرها هم که بسیاری تصور میکنند سرراست نیست. این سرزمین طی قرنها زیر فرمان امپراتوریهای مختلف بوده و همین موضوع را میتوان در سبکهای گوناگون معماری آن دید؛ از بناهای عثمانی و بیزانسی در استانبول گرفته تا شهرهای باستانی مدیترانهای و لیکیهای و آثار تاریخی روسی در منطقه شمالشرق دریای سیاه. پس خود را برای دیدار از گنجینهای از جاذبههای تاریخی آماده کنید که در شمار نمادینترین شگفتیهای معماری جهان قرار دارند.
برای درک بهتر هر یک از این مکانها، پیشنهاد میکنیم ابتدا درباره تاریخچهشان مطالعه کنید، در تورهای گروهی یکروزه ثبتنام کنید یا برای گشتوگذار از راهنمای تور خصوصی کمک بگیرید. راهنمایان تور در ترکیه باید سالها تحصیل کنند و مدرک بگیرند تا اجازه فعالیت داشته باشند؛ بنابراین دانش و تخصص آنها درباره جاذبهها کمنظیر است. علاقهمندان به تاریخ بهتر است نگاهی به فهرست میراث جهانی یونسکو در ترکیه بیندازند؛ فهرستی شامل شهرها، روستاها و مکانهایی که باورکردنی نیستند و راهی زیبا برای گشتوگذار در کشور به شمار میرود. محوطههای باستانشناسی پرطرفدار ترکیه از شرق تا غرب پراکندهاند و ممکن است برای کسانی که وقت محدودی دارند، رفتوآمد به آنها دشوار باشد. بااینحال، اگر در استانبول هستید، از مینیاتورک هم دیدن کنید؛ مجموعهای از ماکتهای دیدنی که در زمانی کوتاه شما را با مکانهای تاریخی محبوب ترکیه آشنا میکند.
ویرانههای باستانی افسوس که اغلب در صدر پربازدیدترین جاذبههای ترکیه قرار میگیرد، هر سال میزبان میلیونها گردشگر از دور و نزدیک است؛ گردشگرانی که میآیند تا بفهمند چرا مورخان و باستانشناسان این شهر را دوست دارند. افسوس یکی از هفت کلیسای مکاشفه و بندری مهم برای دادوستد در دریای اژه بود. آمفیتئاتر باشکوه آن محل شورشهای آرتمیس بود و اگر مسیحی هستید، دیدار از این شهر ارزشمند است؛ زیرا سنت یوحنا، پولس و مریم مقدس مدتی در افسوس زندگی کردند.
از دیگر دیدنیهای این شهر میتوان به خانههای قدیمی رومی، کتابخانه سلسوس و توالتهای عمومی اشاره کرد که فقط رومیان ثروتمند اجازه استفاده از آنها را داشتند. بیشتر مردم برای یک روز به اینجا میآیند و سپس آن را ترک میکنند؛ اما اگر وقت دارید، در سلجوق هتل رزرو کنید و از کلیسای سنت یوحنا، خانه مریم مقدس و معبد آرتمیس، یکی از هفت شگفتی جهان باستان، نیز دیدن کنید. (درباره شهر باستانی افسوس بیشتر بدانید.)

بخش قدیمی شهر در محله سلطان احمد استانبول قرار دارد و گشتوگذار در آن لذتبخش است. بناهای نمادینی همچون مسجدی که در قرن ۱۶ـ میلادی ساخته شده، مسجد آبی و ایاصوفیه بیزانسی، (که زمانی بزرگترین بنای گنبددار جهان بود،) با معماری، تزیینات و طراحی خود هر گردشگری را شگفتزده میکنند. وقتی آنجا هستید، کمی دورتر و در همان نزدیکی به کاخ توپکاپی سر بزنید؛ مرکز حکومت عثمانی که نزدیک شاخ طلایی قرار دارد و سلاطین از آنجا بر سرزمینهایشان فرمانروایی میکردند.
داستان ۵۰۰ساله آنها به یک سریال عامهپسند میماند؛ اگر دیدید به آن دل بستهاید، به بخش جدید استانبول، نزدیک میدان تکسیم بروید و با اتوبوس راهی منطقه بشیکتاش شوید تا از کاخ دولماباهچه دیدن کنید؛ کاخی که در کرانههای تنگه بسفر قرار دارد. این کاخ آخرین مرکز فرمانروایی آنها بود، پیش از آنکه ترکیه در اوایل قرن ۲۰م به دودمانشان پایان دهد. اگر این برنامه باب میلتان نیست، کمی پیادهروی کنید تا به بازار بزرگ برسید؛ یکی از بزرگترین و قدیمیترین بازارهای جهان با بیش از ۳٬۰۰۰ غرفه که برای خرید سوغاتی هم جای بسیار خوبی است.

چشمگیرترین ویژگی کاپادوکیا این است که سراسر این منطقه تاریخی است. هزاران سال فرسایش بادی، دودکشهای سنگی افسانهای را در دل درههای عمیق پدید آورده و اگر در هتل غاری اقامت کنید، فضایی متفاوت برایتان فراهم میکند. اقامتی سهشب و چهارروزه رزرو کنید و از دیدنیهای گردشگری مانند موزه روباز گورمه بازدید کنید؛ مجموعهای شامل ۱۲مین تا ۱۴مینکلیسا و صومعه که در دل سنگهای توف تراشیده شدهاند.
مکان محبوب ما شهر زیرزمینی درینکویو است؛ مجموعهای گسترده از تونلها و اتاقها که برخی از آنها تا عمق شش متر امتداد دارند. ساکنان این مکانها را ساختند و هنگام حمله دشمن در آنها پناه میگرفتند؛ گاهی تا شش ماه. دره زلو، مجموعه دیگری از خانهها و کلیساهای سنگی، محل فیلمبرداری فیلم «گوست رایدر» با بازی نیکلاس کیج بود. از کاروانسراهای باستانی نیز دیدن کنید. امروزه برخی از آنها شبهای ترکی با اجرای دراویش چرخان، رقص و غذا برگزار میکنند؛ اما در طول روز به آنها سر بزنید تا معماری شگفتانگیز و منحصربهفردشان را ببینید. این بناها در گذشته بهعنوان هتلهایی در مسیر جاده ابریشم، از شرق تا غرب، استفاده میشدند.

کشف گوبکلیتپه در جنوبشرق ترکیه، دنیای تاریخ و مذهب را دگرگون کرد؛ زیرا تمام باورهای ما درباره انسان را زیر سؤال برد. این محوطه باستانشناسی که اغلب قدیمیترین معبد جهان نامیده میشود، نشان میدهد انسان چگونه از شکار و گردآوری خوراک به کشاورزی و سکونت روی آورد. بهدلیل موقعیت دورافتادهاش، اگر در غرب ترکیه اقامت دارید، سفر یکروزه به آن ممکن نیست؛ بنابراین بیشتر گردشگران در جریان سفر دور ترکیه از آن بازدید میکنند یا با رزرو هتل در شانلیاورفه مدت اقامتشان را افزایش میدهند. این شهر میزبان بالیکلیگول مشهور است؛ جایی که بنا بر افسانههای محلی، نمرود ابراهیم را در آتش انداخت.

این سردیسهای نمادین همچنان ذهن تاریخدانان را درگیر کردهاند: چرا ساخته شدهاند، تاریخ دقیق ساختشان چه زمانی بوده (بسیاری آن را به قرن ۱م پیش از میلاد نسبت میدهند) و چگونه میتوان از آنها برای نسلهای آینده نگهداری کرد، چراکه شرایط آبوهوایی در حال فرسایششان است. بسیاری میگویند بهترین زمان بازدید از آنها هنگام طلوع یا غروب آفتاب است، چون فضایی فراواقعی ایجاد میکند و عکسهای تعطیلاتتان را بهتر از عکسهای دیگران میکند. این سردیسهای منحصربهفرد با ارتفاع ۲ متر، در مکانی دور از مسیرهای معمول و در شمال مالاتیا قرار دارند و نمونهای مشابه آنها را در جای دیگری نمیتوان یافت. به همین دلیل و بهدلیل اهمیت فرهنگیشان برای پادشاهی آنتیوخوس، در فهرست میراث جهانی یونسکو در ترکیه جای گرفتهاند.

این جاذبه تاریخی منحصربهفرد، نزدیک تفرجگاه ساحلی فتحیه، داستانی دلخراش در پسِ خود دارد. کایاکوی زمانی روستایی پررونق با ساکنانی یونانی و ترک بود؛ اما یونانیها پس از پیمان لوزان در دهه ۱۹۲۰ مجبور به ترک آن شدند. ترکها نیز از یونان بازگشتند، اما نتوانستند در این روستا ساکن شوند و آن را به مقصدهای دیگری که برای کسبوکارشان مناسبتر بود، واگذار کردند. چند سال بعد، زلزله جایگاه کایاکوی را بهعنوان روستای ارواح تثبیت کرد.
در کوچههای سنگفرششده قدم بزنید و کلیساها، مدرسهها و خانههای قدیمی را کشف کنید. پیش از بازدید، کتاب لوئیس برنییر با عنوان «پرندگان بیبال» را نیز بخوانید؛ داستان کتاب ظاهراً در کایاکوی میگذرد و زمینه خوبی درباره جنگ استقلال ترکیه و مصطفی کمال آتاتورک، بنیانگذار جمهوری ترکیه، به شما میدهد. خواندن این کتاب بازدیدتان را پربارتر میکند و حالوهوای ویژهای به آن میبخشد.

به ساحل دریای اژه بروید و در یک روز از این سه مکان دلانگیز دیدن کنید. ابتدا معبد آپولو در دیدیم را ببینید؛ اگر ساخت این پرستشگاه بتپرستانه به پایان میرسید، از نظر شکوه با دلفی در ایتالیا برابری میکرد. سپس با ۳۰ دقیقه رانندگی به میلتوس بروید؛ تئاتر سالم و دستنخورده آن به شما امکان میدهد همانند گلادیاتورها از راهروی پشتی عبور کنید. معبد باشکوه آتنا در نزدیکی آن، شهر مقدس باستانی یونانی پرینه را بر سر زبانها انداخته است؛ اما اسکندر مقدونی نیز هنگام تلاش برای فتح میلتوس، در خانهای در بخش شرقی اقامت داشت.

در ساحل مدیترانهای ترکیه و روبهروی کوههای توروس، آسپندوس بهخاطر تئاتر بزرگش میدرخشد؛ مورخان میگویند این بنا یکی از سالمترین و بهترین ویرانههای رومی جهان است. این محوطه در طول روز برای بازدید در کنار دیگر ویرانههای شهر باز است و جشنواره سالانه باله و اپرا نیز بهدلیل آکوستیک بینقص و طنینانداز شدن صدا در آن برگزار میشود. اگر آسپندوس کنجکاویتان را درباره تاریخ متنوع منطقه برانگیخت، از پرگه که با ۳۵ دقیقه رانندگی در دسترس است و ترمسوس که با ۱۲۰ دقیقه رانندگی به آن میرسید نیز دیدن کنید؛ چشماندازهای طبیعی تماشایی در انتظارتان است.

وقتی در آنتالیا هستید، ارزش دارد مدت اقامتتان را افزایش دهید و از ویرانههای باستانی میرا و کلیسای سنت نیکلاس در منطقه دمره دیدن کنید. میرا که بهخاطر تئاتر باستانیاش شهرت دارد، مقبرههای سنگی لیکیهای را نیز در دل دامنه تپه جای داده است. این مقبرهها را در آنجا ساختهاند تا موجود بالداری که مردگان را به جهان پس از مرگ میبرد، بهراحتی به آنها دسترسی داشته باشد؛ این تصویر اغلب به نماد اصلی منطقه تبدیل شده است. در نزدیکی آن، در شهر دمره، کلیسای سنت نیکلاس قرار دارد؛ جایی که بابانوئل در آن موعظه میکرد. الهامبخش چهرهای که امروزه میشناسیم، اسقف دمره بود که به مهربانی و صمیمیت شهرت داشت.

آفرودیسیاس که بعدها به فهرست میراث جهانی یونسکو در ترکیه افزوده شد، احتمالاً کمتر از هر شهر باستانی دیگری در این کشور مورد توجه قرار گرفته است. با اینکه به پاموک کاله و هیراپولیس، دومین جاذبه پربازدید ترکیه، نزدیک است، بیشتر گردشگران از آن چشمپوشی میکنند؛ و این حیف است، زیرا آفرودیسیاس مرکز برجسته مجسمهسازی بود. از همین رو، موزه گالری بزرگی دارد که مجسمههای خیرهکننده کشفشده در کاوشها در آن به نمایش گذاشته شدهاند. بناهای شاخصی که امروز میبینیم به تلاشهای یک نفر، کنن اریم، نسبت داده میشوند؛ او پس از درگذشت، در محدوده همین شهر به خاک سپرده شد.

نکاتی که دانستنشان مفید است
مسیر لیکیا در ترکیه: مسیر لیکیا در امتداد ساحل مدیترانه، از منطقه آنتالیا تا فتحیه کشیده شده و ویرانههای باستانی تماشایی مانند زانتوس، لتوئون، پاتارا، میرا، فاسلیس، الیمپوس و کلیساهای ویران جزیره گمیلر را در بر میگیرد. این آثار، داستان امپراتوری لیکیه را بازگو میکنند؛ امپراتوریای که در اقتصاد، سوادآموزی و هنر پیشرو بود.
مسیر رسمی لیکیا که اغلب زیر سایه ویرانههای رومی یا عثمانی قرار میگیرد، بیش از ۵۰۰ کیلومتر طول دارد و ارزش گشتوگذار را دارد. بعضیها تمام مسیر را در مدت دو ماه پیاده طی میکنند. این کار دشواری است و فقط از عهده افراد آماده و توانمند برمیآید؛ بنابراین بیشتر افراد هر بار بخشی از مسیر را میپیمایند. بااینحال، میتوانید یک سفر جادهای دوهفتهای در امتداد بزرگراه اصلی D400 داشته باشید که بیشتر ویرانهها در اطراف آن قرار دارند. با یک شب اقامت در هر شهر، راهی دلانگیز و بیدردسر برای دیدن جاذبههای تاریخی ترکیه پیش رو خواهید داشت.
قلعههای مشهور ترکیه: مسافرانی که برای سفر به ترکیه برنامهریزی میکنند، اغلب این کشور را با کاخهای باشکوه عثمانی و شهرهای باستانی به یاد میآورند؛ بااینحال، قلعهها در چند مقصد ساحلی بر خط افق شهرها چیره شدهاند و باید در برنامه دیدنیها و مکانهای سفر قرار بگیرند. این مقاله مشهورترین و پربازدیدترین قلعهها را معرفی میکند و نگاهی به تاریخچه آنها دارد.
دریاچههای ترکیه: از جاذبههای تاریخی تا مکانهایی با زیبایی طبیعی، این دریاچهها هر بازدیدکنندهای را شگفتزده میکنند. در این مطلب، از مهمترین و کوچکترین دریاچهها و منطقه مشهور دریاچهای ترکیه میگوییم و بررسی میکنیم کجا قرار دارند و چرا ارزش دیدن دارند.
فرهنگ ترکیه برای گردشگران: این راهنمای مختصر سنتها، هرآنچه را که مسافران برای نخستین سفرشان باید بدانند در بر میگیرد؛ از حمام ترکی و احوالپرسیهای رایج گرفته تا داستان فرشها و گلیمها، خوراکیها و نوشیدنیهای ترکی، کافهها و موارد بسیار دیگر.