دانستن اینکه در افسوس چه چیزهایی را ببینید دشوار نیست، چون مسیر مشخصی برای بازدید گردشگران در این شهر در نظر گرفته شده است. تابلوهای راهنما در کنار همه بناهای مهم، اطلاعاتی درباره سازهها و ساختمانهای مرمتشده ارائه میکنند؛ همچنین میتوانید از ورودی، راهنمای صوتی بخرید. برگزارکنندگان تور در شهرهای تفریحی اطراف، مانند دیدیم، کوش آداسی، بدروم و مارماریس نیز گشتهایی به مقصد افسوس میفروشند.
دولت ترکیه آنها را ملزم میکند از راهنمایان دارای مجوز استفاده کنند که شناخت کاملی از این شهر باستانی دارند. این راهنمایان خصوصی باید سالها آموزش ببینند، صلاحیت لازم را کسب کنند و در آزمونها شرکت کنند. دانش آنها بازدید از این جاذبه را پربارتر میکند و هزینه تور را ارزشمند میسازد. برای آشنایی اولیه با زندگی در این محوطه باستانی و آنچه در انتظارتان است، بناهای شاخصی را فهرست کردهایم که طی چند ساعت خواهید دید. یادتان باشد کفش راحت بپوشید!

افسوس شهری در کرانه ایونیا، بخشی از یونان باستان، بود. این شهر در سده دهم پیش از میلاد بنا شد و به اتحادیه ایونیا تعلق داشت، اما در سال ۱۲۹ پیش از میلاد زیر سلطه روم درآمد. برای درک اهمیت آن کافی است بدانید که افسوس پس از روم، دومین شهر مهم بود.
پس از آنکه گوتها در سال ۲۶۳ شهر را ویران کردند، افسوس دوباره ساخته شد؛ اما در این دوره، این شهر بندری و تجاری رو به افول گذاشت، زیرا آب دریا از آن فاصله میگرفت و بهسوی دریای اژه پسروی میکرد. در سال ۶۱۴ زلزلهای رخ داد و طی سدههای بعد، ساکنان سرانجام افسوس را ترک کردند. تا سده پانزدهم، روی بسیاری از بناهای این شهر شگفتانگیز را علف پوشانده بود و از آنها تنها سنگهایی پراکنده باقی مانده بود.
در سال ۱۸۶۳، باستانشناسی به نام جان ترتل وود در جستوجوی ویرانههای باستانی معبد آرتمیس، این منطقه را کاوش کرد. بااینحال، چون انتظار نداشت چیز دیگری پیدا کند، حفاریها را متوقف کرد. در سال ۱۸۹۸، مؤسسه باستانشناسی اتریش کاوشها را از سر گرفت و این سفر در دل تاریخ ادامه یافت. افسوس در گذشته شهری بزرگ بود و امروزه محوطهای باستانشناختی و چشمگیر است. برآورد شمار سرسامآور ساعتهایی که صرف کاوش و مرمت آثار و احیای تاریخ غنی این شهر شده، ناممکن است.
بازدیدکنندگان با ورود از دروازه جنوبی، به استوا بازیلئوس میرسند؛ گذرگاهی که به «راه شاهی» معروف بود. این خیابان شهری که در قرن اول میلادی ساخته شد، ۱۶۵ متر طول دارد و در دو سوی آن ستونهای یونی با سر گاو نر در بالای آنها ردیف شدهاند. این مسیر که در کنار حمامهای ژیمنازیوم شاهی، اودئون ۱۵۰۰ نفره و آگورای حکومتی ــ محل برگزاری جلسات شورای شهر ــ قرار دارد، مقدمهای دلنشین برای بازدید است.
در ادامه، دروازه هرکول متعلق به سده چهارم ورودی خیابان کوراتس را مشخص میکند و با عریضشدن این خیابان ۲۱۰ متری، شکوه افسوس باستان آشکارتر میشود. در بالای مسیر، تندیس مرمری الهه نیکه متعلق به سده دوم قرار دارد.
این خیابان زمانی با تندیس شهروندان سرشناس آراسته بود و مغازهها در دو سوی آن قرار داشتند؛ همچنین بناهای مهم و بسیار ارزشمندی مانند معبد هادریان در این مسیر دیده میشدند. بااینحال، شاید خندهدارترین سازه اینجا سرویسهای بهداشتی عمومی باشد. با آنکه این سرویسها برای زمان خود نوآورانه بودند، فقط شهروندان ثروتمند اجازه استفاده از آنها را داشتند و حتی بردگانشان را وادار میکردند صندلیهای سنگی را گرم کنند.

بر دامنههای تپه بلبل، سازهای بزرگ و چادرمانند بقایای خانههای پلکانی دوطبقه رومی را پوشانده است؛ مساحت برخی از آنها به ۹۰۰ متر مربع میرسید. بااینحال، آنچه تحسین فراوان برمیانگیزد اندازه این خانهها نیست، بلکه موزاییکهای رومی ظریف و تزیینات دیواری نقاشیشدهای است که بهطرزی بینقص حفظ شدهاند.
این خانهها که تا اواخر قرن هفتم پیش از میلاد مسکونی بودند، کاملاً شبیه خانههای رومیاند که در بیشتر فیلمهای پرفروش میبینیم. ورودی به حیاطی بزرگ باز میشود که اتاقهایی برای غذاخوری، خواب، پذیرایی از مهمان، حمام و محل سکونت بردگان، در چهار طرف آن قرار دارند. نکته چشمگیر درباره این خانهها، برخورداری از سیستم گرمایش از کف و لولهکشی فاضلاب است؛ نوآوریهایی برای آن دوران که تنها شهروندان بسیار ثروتمند رومی توانایی پرداخت هزینهشان را داشتند.
پس از خروج از خانههای تراس رومی، در انتهای خیابان کورتس به کتابخانه سلسوس میرسید. این بنای باشکوه دوطبقه که میان دروازههای مازیوس و میتریداتس قرار گرفته، نمای جلویی چشمگیری دارد و درعینحال بسیار ساده است. این کتابخانه باستانی که در پی زلزلهها و بیتوجهی ویران شده بود، در سال ۱۹۰۵ به دست باستانشناسان دوباره کشف شد. کاوشها ۶۵ سال بعد آغاز شدند، اما ۸ سال طول کشید تا سنگها به جای اصلی خود بازگردانده شوند.
این کتابخانه سومین کتابخانه بزرگ جهان باستان بود و بیش از ۱۲٬۰۰۰ طومار را در خود جای میداد. این بنا را سلسوس ژولیوس آکیلا به یاد پدرش، سناتور رومی، ساخت. ستونهای عظیم نمای جلویی را نگه داشتهاند؛ نمایی که سه ورودی باریک دارد. در طاقچههای دو طرف، تندیسهای بدلِ آرته، اپیستمه، سوفیا و انویا قرار دارند که در دوران روم نماد دانش، خرد، هوش و شجاعت بودند.

جایی که خیابان کورتس به پایان میرسد، جاده مرمر آغاز میشود و مسیر رسیدن به تئاتر بزرگ را نشان میدهد. عجیبترین بنای خیابان مرمر کوچک، اما بامزه است. نقش پایی حکشده روی قطعهای سنگ مرمر که تصویر زنی را نشان میدهد، به خانهای اشاره دارد که دیوارهایش با موزاییکها و نقاشیهایی از زنان آراسته شده بود. تاریخدانان به این نتیجه رسیدهاند که این نقش به روسپیخانه محلی اشاره داشته؛ مکانی که به خانه عشق نیز معروف بود. پایههای مجسمهای را هم ببینید که زمانی چهار ستون باشکوه کورینتی را نگه میداشتند.
تئاتر بزرگ با گنجایش ۲۵٬۰۰۰ نفر، احتمالاً شناختهشدهترین بنای این مقصد گردشگری محبوب است. این تئاتر به سبک هلنیستی در دامنه کوه پیون ساخته شده بود و از نظر اجتماعی اهمیت زیادی داشت. باستانشناسان همچنین گورستانی متعلق به گلادیاتورها را کشف کردند؛ میدانگاهی خشن برای مبارزه و نمایش حیوانات.
اما در کتاب مقدس، ماجراهای دیگری هم در همین مکان رخ داده است: دمتریوس، نقرهکار، بهدلیل کاهش فروش نمونههای یادگاری الهه آرتمیس، پس از موعظه مسیحیت از سوی سنت پل، شورشی علیه او به راه انداخت. پاواروتی، استینگ و التون جان در تئاتر بزرگ کنسرت اجرا کردند؛ عمدتاً به این دلیل که آکوستیک پیچیده آن، اجرای آنها را بهخوبی تقویت میکرد.
نکاتی برای بازدید: شهر باستانی افسوس یک موزه روباز است و در اوج تابستان، دما به حدود ۴۰ درجه میرسد. در این شرایط، بازدید از بناها بهدلیل آبوهوا و گرما دشوار است؛ بنابراین برای هوای خنکتر، صبح زود یا اواخر عصر به این مکان بروید. همراه خود آب ببرید، چون فروشگاهها و کافهها بیرون از دروازههای اصلی قرار دارند.
برنامه حرکت کشتیهای تفریحی به شهر بندری کوش آداسی را بررسی کنید. اگر کشتیهای تفریحی به بندر میرسند، بازدیدتان را به روز دیگری موکول کنید؛ چون هزاران مسافر را با خود میآورند و این جاذبه گردشگری بسیار شلوغ میشود. کفش مناسب پیادهروی را هم فراموش نکنید. اگر بهتنهایی بازدید میکنید، ۲ تا ۳ ساعت برای دیدن بخشهای دیدنی ویرانههای افسوس در نظر بگیرید.
افسوس، شهری باستانی و یونانی، شهری مقدس در کتاب مقدس بود. شورش معروف آرتمیس در اینجا رخ داد و به همین دلیل، پولس رسول را زندانی کردند. برخی میگویند یوحنا انجیل خود را در اینجا نوشت و غاری کوچک در فاصلهای کوتاه با خودرو، همان مکانی است که هفتخوابان کتاب مقدس در آن آرمیدهاند. همچنین، روی لوحی مرمری در افسوس، نقش ماهی با جزئیات حک شده است؛ نشانهای مخفی که محل گردهمایی پنهانی مسیحیان را نشان میداد. تاریخ مسیحیت در این شهر ریشهای عمیق دارد و افسوس یکی از هفت کلیسای مکاشفه در عهد جدید بود؛ شهری باایمان.
خانه مریم مقدس: پس از بازدید از محوطه تاریخی، با طی مسافتی کوتاه با خودرو به کوه کوارسوس در سلجوک میرسید؛ جایی که خانهای سنگی و کوچک و قدیمی قرار دارد. شاید در نگاه اول چیز خاصی به نظر نرسد، اما بسیاری از مسلمانان و کاتولیکها باور دارند که مریم از این مکان به آسمان عروج کرد. این مکان زیر نظر کلیسای کاتولیک اداره میشود و مراسم مذهبی متعددی در آن برگزار میشود. بندیکت شانزدهم آخرین پاپی بود که در سال ۲۰۰۶ از اینجا بازدید کرد.
موزه افسوس: این مجموعه شگفتانگیز از آثار باستانی، که تاریخ کهن مناطق مختلف کشور را در بر میگیرد، همچنان داستان مشهورترین محوطههای باستانشناسی ترکیه را روایت میکند. در کنار ویرانهها، موزه مرکز شهر راهنماهای جامعتری ارائه میدهد.
کلیسای سنت جان: این مکان که قدمتش به قرن ششم میلادی میرسد، جلوه دیگری از زندگی در دوران باستان را به نمایش میگذارد. برخی میگویند آرامگاه سنت جان در اینجا قرار داشته است. قلعه سلجوک در پسزمینه دیده میشود، اما پیش از بازدید، ساعتهای باز و بستهشدن آن را بررسی کنید.
معبد آرتمیس: متأسفانه، تنها چیزی که از معبد آرتمیس باقی مانده، یک ستون است. این بنا زمانی یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان به شمار میرفت. ساکنان این منطقه شاهکار معماری را سه بار بازسازی کردند، اما سرانجام آتشافروزی آن را برای همیشه نابود کرد. همانطور که میبینید، وقتی صحبت از دیدنیهای افسوس میشود، شهر و منطقه گنجینهای از آثار تاریخی را در خود جای دادهاند.
مسجد عیسی بیگ: برای آشنایی بیشتر با زندگی فرهنگی، از مسجد تاریخی و مشهور سلجوک دیدن کنید. این مسجد که در قرن چهاردهم میلادی و به دست معماری سوری طراحی شد، تا قرن نوزدهم رو به ویرانی رفت. بااینحال، مسئولان شکوه پیشین آن را بازگرداندند و بازدید از آن پایانی دلنشین برای گشتوگذار در افسوس است.
