رجب طیب اردوغان پس از پایان دوران نخستوزیریاش که طولانیترین دوره در تاریخ ترکیه بود، در پی نخستین انتخابات مستقیم ریاستجمهوری این کشور،
به جایگاه قدرت دیگری، یعنی ریاستجمهوری کشور، رسید.
اردوغان سیاستمداری بااستعداد در کارزارهای انتخاباتی است و در ماههای منتهی به انتخابات، حضور پررنگی در رسانهها داشت. او با کسب اکثریت ۵۲درصدی پیروز شد. اما آیا این آمار تمام واقعیت را نشان میدهد؟ چه چیزی در انتظار قدرتمندترین مرد ترکیه است؟
صعود یک رئیسجمهور به قدرت
مسیر حرفهای اردوغان در دههٔ ۱۹۸۰، زمانی که از چهرههای شاخص حزب اسلامگرای رفاه بود، شتاب گرفت. در آن زمان، حزب رفاه تنها صدای مخالف در کشوری بود که کاملاً سکولار اداره میشد. این سیاستمدار جوان و پرجنبوجوش خیلی زود در میان مردم نامی برای خود دستوپا کرد و وعده داد ترکیه را به کشوری عادلانهتر و مرفهتر برای شهروندان زحمتکش تبدیل کند.
اردوغان در سال ۱۹۹۴ به شهرداری استانبول انتخاب شد و در سال ۲۰۰۲، پس از بحران ارزی و بانکی، به نخستین نخستوزیر اسلامگرای ترکیه تبدیل شد. از آن انتخابات نخست تاکنون، او هشت انتخابات دیگر را نیز برده است (با احتساب پیروزی ۱۰ اوت، این رقم به ۹ میرسد). این رهبر مصمم در این مدت به رشد اقتصادی (بهطور میانگین سالانه ۵درصد) کمک کرده، تورم را کاهش داده، قدرت ارتش را محدود کرده و گامهای مهمی برای افزایش قدرت و حقوق کردهای بهحاشیهراندهشدهٔ ترکیه برداشته است.
او در سال ۲۰۰۵ مذاکرات عضویت در اتحادیهٔ اروپا را آغاز کرد؛ کاری که پیشینیانش از انجام آن بازمانده بودند.
بااینحال، نخستوزیر پیشین و سیاستمدار باسابقه در دوران ۱۲ سالهٔ نخستوزیریاش با جنجالهای بسیاری روبهرو شده است. حزب عدالت و توسعه (AKP) اردوغان بهدلیل رویکردی که هرچه بیشتر سختگیرانه و اقتدارگرایانه میشد، مورد انتقاد قرار گرفت؛ نمونهٔ برجستهٔ آن
اعتراضات پارک گزی در سال گذشته بود که در آن، معترضان مسالمتجو با گاز اشکآور و ماشینهای آبپاش مورد حمله قرار گرفتند. پس از فاجعهٔ معدنکاری در سوما نیز موج انتقادها از اردوغان شدت گرفت؛ در این حادثه ۳۰۱ معدنچی در معدنی جان باختند که مقامهای دولتی پیشتر دربارهٔ مسائل ایمنی آن هشدار دریافت کرده بودند.
تازهترین رئیسجمهور
سونر چاغاپتای، نویسندهٔ کتاب «ظهور ترکیه: نخستین قدرت مسلمان قرن بیستویکم»، میگوید: «تقریباً قطعی است که اردوغان با تکیه بر شخصیت قدرتمند و اختیارات قانون اساسی خود، به ادارهٔ دولت ادامه خواهد داد.» بهگفتهٔ چاغاپتای، اردوغان از اختیارات رسمیاش، از جمله حق ریاست بر جلسات کابینه، در کنار ابزارهای غیررسمی قدرت، از جمله شخصیت قاطع خود، استفاده خواهد کرد تا بهتنهایی ترکیه را اداره کند.
ریاستجمهوری ترکیه پیشتر مقامی تشریفاتی بود. اردوغان میخواهد این جایگاه را به مقامی اجرایی، مانند ریاستجمهوری فرانسه، تبدیل کند که قدرت بسیار بیشتری به او بدهد. برای این کار، رئیسجمهور جدید باید قانون اساسی را اصلاح کند؛ اقدامی که به رأی دوسوم پارلمان نیاز دارد. بعید است این کار بدون حمایت حزب کردها ممکن شود؛ حزبی که اردوغان در چند سال گذشته با آن رابطهای نزدیک برقرار کرده است. تنها در آن صورت است که اردوغان میتواند به ریاستجمهوریِ تقویتشدهای دست یابد که نخستوزیری همراه و همسو از آن پشتیبانی کند؛ جایگاهی که بهطور واقعبینانه میتواند دستکم تا سال ۲۰۲۳ در اختیارش باشد.
اردوغان اوایل هفته در گفتوگو با شبکهٔ تلویزیونی ATV گفت از اختیاراتی استفاده خواهد کرد که هیچ رئیسجمهور دیگری پیش از او به کار نگرفته است؛ از جمله ریاست بر جلسات کابینه. اردوغان گفت: «دیگران شاید از این اختیارات استفاده نکرده باشند، اما من استفاده خواهم کرد. اینطور است که کشورمان را به پرواز درمیآوریم.»
واقعیتهای اقتصادی
اردوغان با چالشهای اقتصادی مداومی روبهرو خواهد بود. از جمله، ادعای جسورانهاش مبنی بر اینکه
تا سال ۲۰۲۳ ترکیه را به یکی از ۱۰ اقتصاد بزرگ جهان تبدیل خواهد کرد؛ ترکیه اکنون در رتبهٔ ۱۷ قرار دارد. ترکیه در دههٔ گذشته و در دوران زمامداری اردوغان عملکردی چشمگیر داشته و از رکود جهانی تقریباً بیگزند بیرون آمده است. اما ادامهٔ این رشد به تلاش نیاز دارد.
یکی از نقاط قوت اردوغان، و عاملی که باعث شد بارها و بارها دوباره انتخاب شود، توانایی او در هدایت کشورش از میان تلاطمهای مالی و بیرون آمدن از آنها بدون آسیب، و حتی در موضعی برتر، است.
در حال حاضر، رشد روندی رو به کندی دارد و از عواملی بیرونی مانند بحران منطقهٔ یورو و سیاست تسهیل کمّی آمریکا تأثیر میپذیرد. در همین حال، ترکها با ولع خرج میکنند، در حالی که سرمایهگذاری خصوصی کند است. رشد تولید ناخالص داخلی کاهش یافته و نرخ تورم از مدتی پیش تاکنون به سطوح بالاتری رسیده است.
با این حال، با وجود این نااطمینانی،
اقتصاد ترکیه تابآوری خود را نشان داده است و پیشبینی میشود رشد اقتصادی در سال جاری حدود ۳٫۵٪ باشد. اگر اردوغان بخواهد هدفش را برای تبدیل ترکیه به یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان محقق کند، باید طی دههٔ آینده درآمد سرانه را هر سال ۱۰٪ افزایش دهد. آیا این هدف دستیافتنی است؟ بسیاری میگویند اردوغان قبلاً این کار را کرده و میتواند دوباره انجامش دهد.
واکنشی لیبرال؟
میراث اردوغان را نمیتوان دستکم گرفت؛ تولید ناخالص داخلی ترکیه طی ده سال گذشته چهار برابر شده و دوران تازهای از رفاه را برای ترکها رقم زده است. اما تحلیلگران سیاسی پیشبینی میکنند دوران اردوغان رو به پایان است و موج سیاسی بعدی که ترکیه را دربرمیگیرد، موجی لیبرال خواهد بود.
چاگاپتای در یادداشتی در نیویورک تایمز پیشبینی میکند که ریاستجمهوری اردوغان آخرین فصل کارنامهٔ سیاسی او خواهد بود و حمایت از حزب عدالت و توسعه به اوج خود رسیده است. به گفتهٔ این نویسنده و تحلیلگر سیاسی، موج سیاسی بعدی که کشور را فرامیگیرد، موجی لیبرال خواهد بود که نسل جوانتر و لیبرالتر ترکیه آن را تقویت میکند.
در حال حاضر، هیچ چهرهٔ کاریزماتیکی همتراز اردوغان وجود ندارد تا لیبرالهای ترکیه را به صدر عرصهٔ سیاسی برساند. اما اردوغان نباید فراموش کند: او سوگند خورده است بر جمعیت ۷۷ میلیونی ترکیه حکومت کند، حال آنکه رأیدهندگانش از مناطق محافظهکار این کشور بودند؛ مناطق لیبرالتر اژه و مدیترانه به او رأی ندادند و نزدیک به نیمی از جمعیت ترکیه سیاستهای او را بهکلی رد میکنند. ادامهٔ برنامهٔ خودکامه و اسلامگرایانهاش نه به سود اردوغان خواهد بود و نه ترکیه.
اردوغان وعدهٔ ترکیهای نو را میدهد؛ درست همانطور که سلفش، مصطفی کمال آتاتورکِ مورد احترام، نزدیک به یک قرن پیش چنین کرد. اما تفاوت اینجاست که چشمانداز آتاتورک برای ترکیه، کشوری جمهوریخواه و سکولار بود، در حالی که چشمانداز اردوغان ترکیهای اسلامی است. با این حال، ترکها دیگر همان مردمان یک قرن پیش نیستند و ترکیه هم دیگر همان کشور نیست.
Cameron Deggin
بنیانگذار و مدیرعامل Property Turkey
کامرون دیگین بنیانگذار و مدیرعامل Property Turkey است. او که پیشتر در حوزه مالی فعالیت میکرد و دارای مدرک حسابداری حرفهای FCCA است، پس از تشخیص پتانسیل سرمایهگذاری در ترکیه، این شرکت را در سال ۲۰۰۱ تأسیس کرد. کامرون با بیش از دو دهه تحلیل بازار املاک ترکیه، بهطور منظم به سرمایهگذاران بینالمللی مشاوره میدهد و دیدگاههای او در رسانههایی از جمله فایننشال تایمز و بیبیسی بازتاب مییابد.
مشاهده پروفایل کامل نویسنده →