
ترکیه در شاخص توسعه انسانی سازمان ملل (بر پایه دادههای ۲۰۲۳) امتیاز ۰٫۸۵۳ را کسب کرده و در میان ۱۹۳ کشور رتبه ۵۱ را دارد؛ این کشور در گروه «توسعه انسانی بسیار بالا» قرار میگیرد. امتیاز آن از سال ۱۹۹۰ تاکنون ۴۲٫۶٪ افزایش یافته و در یک تحلیل از دادههای UNDP مشخص شد که ترکیه بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ حدود ۲۹ رتبه صعود کرده است؛ بیش از هر کشور دیگری. افزایش طول عمر، سالهای بیشتر تحصیل و رشد چشمگیر اقتصاد، عوامل اصلی این صعود بودهاند.
شاخص توسعه انسانی معیاری است که برنامه توسعه سازمان ملل برای سنجش وضعیت مردم یک کشور به کار میبرد؛ نه فقط اندازه اقتصاد آن. این شاخص هر کشور را در سه بُعد، با امتیازی بین ۰ تا ۱، ارزیابی میکند:
- زندگی طولانی و سالم: بر اساس امید به زندگی هنگام تولد سنجیده میشود.
- دانش: بر اساس سالهای مورد انتظار تحصیل کودکان و میانگین سالهای تحصیل بزرگسالان سنجیده میشود.
- سطح زندگی مناسب: بر اساس درآمد ناخالص ملی سرانه، تعدیلشده بر مبنای قدرت خرید، سنجیده میشود.
امتیاز ۰٫۸۰۰ یا بالاتر، کشور را در گروه «توسعه انسانی بسیار بالا» قرار میدهد؛ بالاترین سطح از چهار گروه. ترکیه در چندین گزارش پیاپی در همین گروه باقی مانده است.

شاخص توسعه انسانی ترکیه در همه دورههایی که UNDP بررسی کرده افزایش یافته است: از ۰٫۵۹۸ در ۱۹۹۰ به ۰٫۶۶۹ در ۲۰۰۰، ۰٫۷۵۰ در ۲۰۱۰ و ۰٫۸۵۳ در ۲۰۲۳. این میزان بهطور میانگین معادل رشد سالانه ۱٫۰۸٪ است؛ سرعتی بین دو و نیم تا نزدیک سه برابر کشورهای صدر جدول.
| کشور | شاخص توسعه انسانی ۱۹۹۰ | شاخص توسعه انسانی ۲۰۲۳ | میانگین رشد سالانه، از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ |
| ترکیه | ۰٫۵۹۸ | ۰٫۸۵۳ | ۱٫۰۸٪ |
| آلمان | ۰٫۸۳۴ | ۰٫۹۵۹ | ۰٫۴۲٪ |
| ایسلند | ۰٫۸۴۱ | ۰٫۹۷۲ | ۰٫۴۴٪ |
| نروژ | ۰٫۸۵۶ | ۰٫۹۷۰ | ۰٫۳۸٪ |
در زمینه رتبه، تحلیلی از DataPandas بر پایه دادههای UNDP در بازه ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ نشان داد که ترکیه با صعود از رتبه ۷۹ به ۵۰، ۲۹ پله بالا رفته است؛ بیشترین جهش در میان کشورهای مجموعه داده. Singapore با ۲۵ رتبه صعود (از ۳۷ به ۱۲) در جایگاه دوم قرار گرفت. جدول خود UNDP در سال ۲۰۲۵، ترکیه را بر اساس دادههای ۲۰۲۳ در رتبه ۵۱ قرار میدهد و نشان میدهد که این کشور بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ هفت رتبه صعود کرده است.

امید به زندگی از ۷۲٫۶ سال در ۲۰۰۲ به ۷۷٫۲ سال در ۲۰۲۳ افزایش یافت و UNDP از رشد ۹٫۳ ساله آن از ۱۹۹۰ تاکنون خبر میدهد. این تحول چشمگیر پس از اجرای برنامه تحول سلامت در سال ۲۰۰۳ رخ داد؛ برنامهای که پوشش بیمه را گسترش داد و ظرفیت بیمارستانها را افزایش داد.
- پوشش بیمه: بیمه سلامت در سال ۲۰۰۲ حدود ۶۴٪ از جمعیت را پوشش میداد. تا سال ۲۰۲۳، ۹۹٪ از مردم برای مجموعهای از خدمات اصلی تحت پوشش بودند.
- سلامت کودکان و مادران: مرگومیر نوزادان بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۱۲ از ۳۲ به ۷ مورد در هر ۱٬۰۰۰ تولد زنده کاهش یافت و مرگومیر مادران نیز از ۶۴ به ۱۵ مورد در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر رسید.
- هزینهها: هزینه عمومی سلامت بهازای هر نفر در همین دهه از ۱۱۴ دلار آمریکا به ۴۳۵ دلار آمریکا افزایش یافت.
- ظرفیت: تعداد تختهای بیمارستانی بهازای هر ۱٬۰۰۰ نفر بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۲۳ از ۲٫۴۵ به ۳٫۰۵ افزایش یافت. ترکیه در سال ۲۰۲۴ دارای ۱٬۵۶۲ بیمارستان بود: ۹۴۱ بیمارستان زیر نظر وزارت بهداشت، ۶۹ بیمارستان دانشگاهی و ۵۵۲ بیمارستان خصوصی.

بر اساس آمار UNDP، از سال ۱۹۹۰ تاکنون سالهای مورد انتظار تحصیل ۱۰٫۹ سال و میانگین سالهای تحصیل در ترکیه ۴٫۵ سال افزایش یافته است. بزرگسالان ۲۵ ساله و بالاتر اکنون بهطور میانگین ۹٫۳ سال تحصیل کردهاند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۱، ۷٫۳ سال بود.
- افزایش مدت تحصیل اجباری: قانونی در سال ۲۰۱۲ تحصیل اجباری را به ۱۲ سال افزایش داد (نظام «۴+۴+۴»). بر اساس آمار وزارت آموزش ملی، نرخ تحصیل در دوره متوسطه از ۴۴٪ در سال ۲۰۰۰ به ۸۸٪ در سال ۲۰۱۹ رسید.
- دانشگاههای بیشتر: ترکیه در سال تحصیلی ۲۰۰۲–۰۳، ۷۶ مرکز آموزش عالی و ۱٫۹ میلیون دانشجو داشت. تا سال تحصیلی ۲۰۲۱–۲۲، این ارقام به ۲۰۸ مرکز و ۸٫۳ میلیون دانشجو رسید.
- تولید پژوهشی قویتر: ترکیه در سال ۲۰۰۲ از نظر شمار انتشارات علمی در جهان رتبه ۲۲ و در سال ۲۰۲۲ رتبه ۱۷ را داشت.
- سواد: در سال ۲۰۲۲، ۹۷٫۶٪ از افراد ۶ ساله و بالاتر توانایی خواندن و نوشتن داشتند.

تولید ناخالص داخلی سرانه بر حسب دلار جاری آمریکا از ۳٬۵۹۱ دلار در سال ۲۰۰۲ به ۱۳٬۳۷۵ دلار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت؛ یعنی حدود ۳٫۷ برابر شد. شاخص درآمد UNDP، یعنی درآمد ناخالص ملی سرانه تعدیلشده بر مبنای قدرت خرید، بین سالهای ۱۹۹۰ و ۲۰۲۳ حدود ۱۷۱٪ رشد کرد و در سال ۲۰۲۳ به ۳۴٬۵۰۷ دلار بینالمللی (بر مبنای دلارهای سال ۲۰۲۱) رسید.
گردشگری و سفر نیز همین تغییر را نشان میدهند. شمار گردشگران بینالمللی از ۱۳ میلیون نفر در سال ۲۰۰۲ به ۵۱٫۴ میلیون نفر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافت و شمار مسافران خطوط هوایی نیز از ۳۳ میلیون نفر در سال ۲۰۰۲ به ۲۰۹ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ رسید.

| شاخص | گذشته | آخرین آمار |
| امید به زندگی هنگام تولد (سال) | ۷۲٫۶ (۲۰۰۲) | ۷۷٫۲ (۲۰۲۳) |
| تختهای بیمارستانی بهازای هر ۱٬۰۰۰ نفر | ۲٫۴۵ (۲۰۰۲) | ۳٫۰۵ (۲۰۲۳) |
| دانشگاهها | ۷۶ (۲۰۰۲–۰۳) | ۲۰۸ (۲۰۲۱–۲۲) |
| دانشجویان دانشگاه | ۱٫۹ میلیون (۲۰۰۲–۰۳) | ۸٫۳ میلیون (۲۰۲۱–۲۲) |
| نرخ تحصیل در دوره متوسطه | ۴۴٪ (۲۰۰۰) | ۸۸٪ (۲۰۱۹) |
| تولید ناخالص داخلی سرانه (دلار جاری آمریکا) | ۳٬۵۹۱ (۲۰۰۲) | ۱۳٬۳۷۵ (۲۰۲۳) |
| گردشگران بینالمللی | ۱۳ میلیون (۲۰۰۲) | ۵۱٫۴ میلیون (۲۰۲۲) |

مرکز آمار ترکیه (TurkStat) انتشار شاخص توسعه انسانی هر ۸۱ استان را در مارس ۲۰۲۵ آغاز کرد. بر اساس دادههای سال ۲۰۲۲، آنکارا در صدر قرار دارد و پس از آن استانبول، کوجائلی، ازمیر و موغلا هستند. شاخص ملی در آن سال ۰٫۸۵۴ بود.
| رتبه | استان | شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۲) | عوامل افزایشدهنده امتیاز |
| ۱ | آنکارا | ۰٫۸۹۱ | بالاترین میانگین سالهای تحصیل بزرگسالان در ترکیه (۱۰٫۷ سال در ۲۰۲۳، در مقایسه با میانگین ملی ۹٫۳ سال) و امید به زندگی ۷۹٫۲ سال، در مقایسه با میانگین ملی ۷۷٫۳ سال |
| ۲ | استانبول | ۰٫۸۸۶ | بیشترین مدت مورد انتظار تحصیل در میان استانها (۲۰٫۳ سال)، دومین میانگین بالای تحصیل بزرگسالان و حدود ۳۰٪ از تولید ناخالص داخلی ملی |
| ۳ | کوجائلی | ۰٫۸۸۶ | بالاترین تولید ناخالص داخلی سرانه در ترکیه در سال ۲۰۲۳ (۵۱۶٬۴۶۰ لیر ترکیه) و رتبه چهارم از نظر میانگین سالهای تحصیل بزرگسالان |
| ۴ | ازمیر | ۰٫۸۷۰ | رتبه پنجم از نظر میانگین سالهای تحصیل بزرگسالان، قرارگرفتن در میان پنج استان برتر از نظر برابری جنسیتی در آموزش و سومین اقتصاد بزرگ استانی ترکیه |
| ۵ | موغلا | ۰٫۸۶۷ | تنها استان گردشگریمحور در میان پنج استان برتر که بدروم، مارماریس و فتحیه را در خود جای داده است |
استانهای پیشتاز در هر یک از ارکان شاخص همیشه یکسان نیستند:
| رکن | شاخص (میانگین ترکیه) | استانهای پیشتاز |
| سلامت | امید به زندگی، ۲۰۲۱–۲۳، سال (۷۷٫۳) | تونجلی ۸۰٫۸، آنکارا ۷۹٫۲، استانبول ۷۸٫۶ |
| آموزش | میانگین سالهای تحصیل افراد ۲۵ ساله و بالاتر، ۲۰۲۳ (۹٫۳) | آنکارا ۱۰٫۷، سپس استانبول، اسکیشهیر، کوجائلی، ازمیر |
| آموزش | سالهای مورد انتظار تحصیل، ۲۰۲۲ (۱۸٫۲) | استانبول ۲۰٫۳، Karabük ۲۰٫۱، آنکارا ۱۹٫۹، Bayburt ۱۹٫۶، Rize ۱۹٫۵ |
| درآمد | تولید ناخالص داخلی سرانه، ۲۰۲۳، لیر ترکیه | کوجائلی ۵۱۶٬۴۶۰، استانبول ۵۱۰٬۷۳۳، آنکارا ۴۳۸٬۲۴۲ |

امتیازهای توسعه انسانی پیشبینی قیمت نیستند. با این حال، موضوعاتی را نشان میدهند که خریداران بینالمللی ابتدا درباره آنها پرسوجو میکنند: بیمارستانها، مدارس، دانشگاهها و درآمدها. چند مورد از مناطقی که خریداران بیشتر به آنها توجه میکنند، در نزدیکی صدر این فهرست قرار دارند؛ از جمله استانبول، ازمیر و ساحل موغلا در اطراف بدروم، مارماریس و فتحیه.
- خدمات درمانی: در سراسر کشور ۱٬۵۶۲ بیمارستان وجود دارد که ۵۵۲ مورد آنها خصوصی هستند و پوشش بیمه تقریباً همگانی است.
- مدارس و دانشگاهها: ۱۲ سال تحصیل اجباری و ۲۰۸ دانشگاه؛ آنکارا و استانبول از نظر میانگین سالهای تحصیل بزرگسالان بالاترین امتیاز را دارند.
- افزایش درآمد و شمار گردشگران: تولید ناخالص داخلی سرانه از سال ۲۰۰۲ تقریباً چهار برابر شده و در سال ۲۰۲۲، ۵۱٫۴ میلیون گردشگر بینالمللی وارد کشور شدند.
- سواد: آنتالیا در سال ۲۰۲۲ با نرخ سواد ۹۹٪ بالاترین میزان را در میان استانها ثبت کرد.
Property Turkey از سال ۲۰۰۱ به خریداران بینالمللی کمک کرده است. برای مقایسه این مناطق از نظر سبک زندگی یا سرمایهگذاری، با تیم ما صحبت کنید. این مقاله صرفاً حاوی اطلاعات عمومی است و توصیه سرمایهگذاری محسوب نمیشود.

- شکافهای منطقهای: امتیاز آنکارا برابر با ۰٫۸۹۱ است، در حالی که آغری، استان دارای پایینترین امتیاز، ۰٫۷۴۸ را کسب کرده است.
- نابرابری: با تعدیل بر اساس نابرابری، امتیاز ترکیه در سال ۲۰۲۳ از ۰٫۸۵۳ به ۰٫۷۰۸ کاهش مییابد که معادل افتی ۱۷٪ است.
- هزینه زندگی: درآمد بر حسب دلارهای مبتنی بر قدرت خرید سنجیده میشود؛ بنابراین شاخص توسعه انسانی نشان نمیدهد که ضعف لیر یا تورم چه اثری بر خانوارها میگذارد.
- تفسیر رتبه: رقم صعود ۲۹ رتبهای از تحلیل دادههای برنامه توسعه سازمان ملل توسط یک نهاد ثالث به دست آمده است. برنامه توسعه سازمان ملل در هر گزارش، امتیازهای گذشته را دوباره محاسبه میکند و جدول پیوست آن، تغییر رتبه را فقط برای بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ گزارش میکند؛ بنابراین، این رقم را صرفاً نشانهای از روند کلی در نظر بگیرید.

ج: ترکیه در سال ۲۰۲۳ امتیاز ۰٫۸۵۳ را کسب کرد و در گروه توسعه انسانی بسیار بالا در رتبه ۵۱ از میان ۱۹۳ کشور قرار گرفت.
ج: آنکارا با امتیاز ۰٫۸۹۱ در سال ۲۰۲۲، در صدر قرار دارد. پس از آن استانبول و کوجائلی هرکدام با امتیاز ۰٫۸۸۶، ازمیر با ۰٫۸۷۰ و موغلا با ۰٫۸۶۷ قرار دارند.
ج: پیشرفت در هر سه رکن: افزایش امید به زندگی از ۷۲٫۶ به ۷۷٫۲ سال بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۲۳، سالهای بیشتر تحصیل و وجود ۲۰۸ دانشگاه، و افزایش حدود ۳٫۷ برابری تولید ناخالص داخلی سرانه بر حسب دلار جاری.
ج: یک تحلیل از دادههای UNDP نشان داد که ترکیه بین سالهای ۱۹۹۰ و ۲۰۲۳ بیش از هر کشور دیگری رتبه صعود کرده است. جدول خود UNDP نیز نشان میدهد که این کشور از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ هفت رتبه بالا رفته است.

- UNDP، یادداشت کشوری ترکیه، گزارش توسعه انسانی ۲۰۲۵
- UNDP، روندهای شاخص توسعه انسانی از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳
- DataPandas، شاخص توسعه انسانی کشورها
- Türkiye Today، شاخص توسعه انسانی استانی TurkStat در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲
- Hürriyet Daily News، میانگین مدت تحصیل به تفکیک استان، ۲۰۲۳
- Daily Sabah، میانگین مدت تحصیل، ۲۰۲۳
- Sözcü، جداول عمر TurkStat در سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳
- ویکیپدیا، استانهای ترکیه بر اساس تولید ناخالص داخلی
- Oxford Business Group، بخش سلامت ترکیه
- Feather، آمار خدمات درمانی در ترکیه (با استناد به دادههای وزارت بهداشت)