به قلم:
Aleksandra Cihanoğlu
طبیعی است که وقتی انسان در هنری به مهارت میرسد، احترام و تحسین دیگران را برمیانگیزد. این موضوع بهویژه در مناطق خاصی از ترکیه دیده میشود که به پرورش صنایعدستی مشخصی شهرت دارند؛ چراکه هنرمندان و صنعتگران ماهر بسیاری با ابزارهای ساده یا صرفاً با دست، محصولاتی میسازند.
با وجود هجوم ماشینآلات مدرن، صنعتگران ماهر همچنان در ترکیه کسبوکار پررونقی دارند و بخشی از این رونق را میتوان به گردشگری و علاقه مردم به خرید سوغاتیهای اصیل نسبت داد. البته نگاهی به تاریخچه این حرفهها نیز ارزشمند است، زیرا بسیاری از آنها در دوران باشکوه نظام صنفی عثمانی رونق گرفتند.

این اتحادیه صنعتگران از قرن ۱۳ تا قرن ۲۰ فعالیت میکرد. این اتحادیه که «آخیگری» نام داشت و معنای آن در زبان عربی «برادری» بود، مسئول آموزش مهارتها و رسیدگی به امور مرتبط با تجارت صنایعدستی بود. همچنین بازار را کنترل میکرد تا نظامی قانونمند برای دادوستد برقرار باشد.
اعضا بر اساس سطح مهارتشان در چهار گروه قرار میگرفتند: پادو، شاگرد، کارگر ماهر و استادکار. اولیا چلبی، جهانگرد عثمانی که میتوان او را با مارکو پولو مقایسه کرد، در یادداشتهای سفرش بهتفصیل درباره نظام صنفی عثمانی نوشت و نشان داد که این نظام بخش جداییناپذیر جامعه بوده است.
استادکار تا زمانی که با نشاندادن مهارتهایش مجوز نمیگرفت، نمیتوانست مغازهای باز کند. بخشی جداگانه نیز بر اقتصاد محلی و آموزش کسانی نظارت داشت که میخواستند صنعتگر شوند. طبق مقررات، استادکار باید پادویی را به کار میگرفت که در نهایت به شاگردی میرسید و سپس مراحل بعدی را طی میکرد؛ به این ترتیب، آموزش نسلبهنسل ادامه مییافت. با پایان امپراتوری عثمانی، برنامههای صنعتی دیگری بهتدریج جایگزین نظام صنفی شدند؛ اما تردیدی نیست که این نظام به شکوفایی هنر صنایعدستی در ترکیه کمک کرد.

بیشک مشهورترین هنر دستی ترکیه قالیبافی است؛ هنری که بخش جداییناپذیر دکوراسیون خانه نیز بهشمار میرود. امروزه فرشهای ماشینی محبوباند، اما در گذشته زنان برای خانههای خود قالی میبافتند و در کنار سلیقه شخصیشان، از نقشمایههای منطقهای برای تزئین و طراحی استفاده میکردند. اوشاک، قونیه، میلاس و هِرِکه از مناطق ترکیه هستند که به تولید فرشهای باکیفیت شهرت دارند و زمانی تأمینکننده دربار عثمانی بودند.
در منطقه آناتولی و در مرکز ترکیه، سفالینههای شهر آوانوس شهرت زیادی دارند. مردم محلی قرنها از رود سرخ خاک رس برمیداشتند و دیگها و کاسههایی میساختند که به سراسر ترکیه فرستاده میشد. وقتی کاپادوکیه به مقصدی پرطرفدار برای گردشگری تبدیل شد، آنها راه دیگری برای عرضه محصولاتشان پیدا کردند؛ اتفاقی بهموقع، چون در آن زمان دیگهای پختوپز ماشینی محبوب شده بودند و بازار کارشان را کساد میکردند.
در ادامه مسیر بهسمت شرق و شهر غازیآنتپ، در حاشیه دشتهای بینالنهرین، به شهری میرسیم که علاوه بر ادعای داشتن خوشمزهترین باقلوای کشور، در هنرهای دستی نیز حرف اول را میزند. با اینکه روندهای صنعتی بهآرامی در شهر نفوذ میکنند، گشتوگذار در بازار محلی و کوچههای سنگفرششده نشان میدهد که هنوز صنعتگران در این منطقه دست بالا را دارند. یک کفاش محلی تمام کفشهای یمنی گروه فیلم مشهور «تروی» با بازی برد پیت را ساخت؛ درحالیکه بازار مسگرها فرصتی فراهم میکند تا استادکاران را هنگام کار تماشا کنید. محصولات خوشساخت آنها، از وسایل آشپزخانه تعمیرشده گرفته تا ظرفهایی که برای قهوه ترک طراحی میکنند، در مغازهها و بازارهای سراسر ترکیه عرضه میشوند و از سوغاتیهای محبوباند.

درحالیکه برخی مناطق بهخاطر تولید محصولات روزمره باکیفیت شهرت دارند، مناطق دیگری زمانی مورد تحسین قرار گرفتند که خاندان سلطنتی به سراغشان آمدند. این موضوع معمولاً درباره سفالهای ایزنیک صدق میکند که در قرن ۱۶ به شهرت رسیدند. آثار آنها که از پیش اعتبار زیادی داشت، توجه شمار زیادی از سلاطین عثمانی، از جمله سلیمان قانونی را جلب کرد. با سفارش صدها هزار کاشی برای مسجدهایی که بهتازگی ساخته بود، اعتبار آنها به جایگاهی بسیار والا رسید. سلطان سلیم اول عثمانی نیز صنعتگران ایزنیک را به دربار سلطنتی آورد و مستقیماً به کار گمارد.
متأسفانه، با گسترش فناوریهای نوین و ماشینآلات، برخی صنایعدستی در معرض خطر قرار گرفتهاند و جای تعجب است که بیشترین آسیب به ساخت شیشههای چشمزخم وارد شده است. مردم سراسر ترکیه از این طلسم کوچک در خانهها، دفترها و خودروهایشان استفاده میکنند، اما واردات ارزانقیمت از چین کسبوکار را تهدید میکند. مناطقی در منطقه اژه که قرنهاست شیشه رنگی را از کورههای داغ بیرون میدمند و به چشمزخمهای گرد و بیضی در اندازههای گوناگون شکل میدهند، روزهای دشواری را میگذرانند. دو منطقهای که بیشترین آسیب را دیدهاند، کورههای شیشهگری محلی در روستاهای کورودره و گورجه هستند و آینده آنها نامشخص است.
هنر دیگری که آیندهاش نامطمئن است، تلکاری است؛ هنری که مناطق ماردین و بیپازاری به آن شهرت دارند. این سنت دیرینه شامل جوشدادن نوارهای بسیار نازک نقره یا طلا برای ساخت زیورآلات ظریف و پرجزئیات است. امروزه، کارگاههای استادکاران تلکاری در هر دو منطقه، بهدلیل کاهش علاقه به زیورآلات خاص، آثارشان را بیشتر بهعنوان اشیای کلکسیونی عرضه میکنند.

در همین حال، در روستای توزکات، یازماجیها حرف اول را در خیابانها میزنند. مردم محلی که بهعنوان استادان چاپ روی پارچه شناخته میشوند، هنوز هم برای تزیین پارچه از روشهای قدیمیِ فشردن قالبهای چوبی رنگآمیزیشده روی آن استفاده میکنند. این حرفه که ریشه در تأثیرات فرهنگ ارمنی دارد، به قرن ۱۷ بازمیگردد و صنعتگران از حکاکی نقشونگارهای ظریف روی چوب گرفته تا تهیه رنگهای گوناگون را با دستان خود انجام میدهند.
داستانی جذاب درباره صنایعدستی ترکیه از روستای دوورک در منطقه دریای سیاه سرچشمه میگیرد. مردی محلی پس از اسارت در جنگ جهانی اول به روستا بازگشت و از افسران بریتانیایی گفت که از عصای پیادهروی بهعنوان نشانه جایگاه اجتماعی استفاده میکردند، نه بهعنوان تکیهگاهی برای سالمندان.
ازآنجاکه این منطقه جنگلی بود، چوب بهوفور یافت میشد؛ بنابراین اهالی پس از تراشیدن عصاها با دست، آنها را با نقشمایههای گوناگون تزیین میکردند. روستا صاحب حرفهای تازه شد و با پیچیدن آوازه عصاهای پیادهرویِ بسیار هنرمندانهشان در سراسر کشور و سرانجام در جهان، شهرت نیز از راه رسید. عصاهای پیادهروی آنها اکنون از اشیای کلکسیونی بهشمار میروند و این هنر دستی قرنها به حیات خود ادامه خواهد داد.
سوغاتیهای ترکیه: هرکسی که به ترکیه سفر میکند، بیشک دوست دارد سوغاتی بخرد. در راهنمای ما، فهرستی از کالاهای محبوب برای خرید، از جمله چشمزخم ترکی، مس، فرش و موارد دیگر آمده است.
بازارهای محلی و مردم محلی: در سراسر ترکیه، مردم محلی محصولات فروشگاههایشان را در بازارهای سنتی عرضه میکنند. راهنمای ما را بخوانید تا بدانید چه چیزهایی ارزش خرید دارند، هنگام بازدید چه آدابی را رعایت کنید و انتظار دیدن چه چیزهایی را داشته باشید.

مشاور ارشد
آلکساندرا جیهانوغلو مشاور ارشد در Property Turkey و نویسندهای منظم در موضوعاتی از جمله Citizenship by Investment، مهاجرت، سفر و فرصتهای سبک زندگی در ترکیه است. نوشتههای او بر کمک به خوانندگان بینالمللی برای درک واقعیتهای عملی زندگی، سرمایهگذاری و ساختن آیندهای بلندمدت در این کشور تمرکز دارد.
مشاهده پروفایل کامل نویسنده →
"{{ rec.video.title }}"
