İstanbul’daki Yerebatan Sarnıcı, şehrin en büyük ve en tanınmış yapılarından biridir. Ayasofya’nın hemen köşesinde, Sultanahmet bölgesinde yer alır. Yerebatan Sarayı olarak da bilinir. Bu yapının benzeri yoktur. Merdivenlerden aşağı inen ziyaretçiler, kendilerini başka bir dünyaya adım atmış gibi hisseder. Sessiz atmosferi, görkemli sütunları ve balıklarıyla sarnıç, yukarıdaki hareketli şehir sokaklarının yanında gerçeküstü bir görünüm sunar.
Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından MS 537 yılında yaptırılan yapı, Birinci Tepe’deki Bizans sarayına su sağlıyordu. Rivayete göre bu görkemli yapının inşasında 7000 köle çalıştırıldı. Ancak Osmanlılar 1453’te İstanbul’u fethettikten sonra sarnıcı pek kullanmadı. Bunun sonucunda yer altındaki yapı bakımsız kaldı ve unutuldu. Ancak hikâyesi burada bitmedi.

1565 yılında Fransız Peter Gyllius, yapıyı tamamen tesadüfen yeniden keşfetti. Bodrumlardaki deliklerden su alıp balık yakalayan insanları görünce meraklanan Peter, araştırmaya koyuldu ve büyük şaşkınlıkla yer altındaki su sarnıcını buldu. Bir kez daha unutulan yapı, temizlenip restore edilene kadar uzun yıllar bekledi. Bizans döneminden kalma Yerebatan Sarnıcı, 1987’de müze olarak İstanbul halkının ziyaretine açıldı. O günden bu yana binlerce kişi bu etkileyici antik yapıyı kendi gözleriyle görmek için her hafta burayı ziyaret ediyor.
Yerebatan Sarnıcı Müzesi’ne, İstanbul’un altında yer alan basamaklardan inerek ulaşılır. Yer altına indikten sonra keşfedilecek çeşitli yürüyüş yolları bulunur. Ancak görülmesi gereken en önemli nokta muhtemelen sol köşededir. Burada iki Medusa başı göreceksiniz. Yunan mitolojisindeki bir karakter olan Medusa, saçları yılanlardan oluşan ve gözlerinin içine doğrudan bakan herkesi taşa çevirebilen bir Gorgon’dur. Medusa başlarından biri ters dururken diğeri yana eğiktir. Burada neden bulundukları ve nereden geldikleri hâlâ bilinmiyor; ancak son derece etkileyiciler.

Tarihçiler, yapının bir bölümünde Ege kıyısındaki Selçuk’ta bulunan eski Artemis Tapınağı’ndan alınmış taşların kullanıldığı teorisini öne sürüyor. Roma dönemindeki spolia uygulaması, eski yapılardan veya anıtlardan alınan malzemelerin, özellikle mimari unsurların, yeniden kullanılmasını ifade eder. Latince “ganimet” anlamına gelen spolium kelimesinden türeyen spolia uygulaması, eski ve çoğu zaman yenilmiş yapılardan malzeme alınıp yeni binalarda kullanılmasını kapsar. Bu uygulama çeşitli pratik, estetik ve siyasi nedenlerle gerçekleştirilirdi. Ancak Bizans İmparatoru I. Justinianus dönemine gelindiğinde Bizans İmparatorluğu Hristiyanlaşmıştı ve tapınağa artık ihtiyaç duyulmuyordu. Taşların bu nedenle kullanılmış olması mümkündür.
Özellikle kuşatma veya kuraklık dönemlerinde kesintisiz su temin etmek amacıyla inşa edilen bu yapı, ihtiyacın etkisiyle etkileyici bir tasarım ve mimari anlayışla ortaya çıkmıştır. Yaklaşık 80.000 metreküp su depolama kapasitesine sahip olan ve 9.800 metrekarelik alanı kaplayan yapı, her biri yaklaşık 9 metre yüksekliğinde olan 336 mermer sütun üzerinde yükselir. Sütunlar, 28’er adetlik 12 sıra hâlinde dizilmiştir.
O dönemde yaygın olan mimari tarzları yansıtan Korint ve Dor düzenindeki sütun başlıklarıyla taçlanan tavan, ağırlığı eşit biçimde dağıtan tuğla tonozlardan oluşur. 19 kilometre kuzeydeki Belgrad Ormanı’ndan su taşıyan kemerlerle beslenen bu karmaşık kemer ve filtreleme sistemi, Bizans mühendislerinin hidrolik alandaki ileri düzey bilgisini gözler önüne serer. Kalın bir su geçirmez harç tabakasıyla kaplı zemin, suyun sızmasını önler. Duvarlarda da dayanıklılık ve direnç sağlayan kendine özgü bir “Horasani harcı” kullanılmıştır.
Mark Twain, Avrupa ve Kutsal Topraklar seyahati sırasında İstanbul’u (eski adıyla Konstantinopolis) ziyaret etti ve bu yolculuğunu The Innocents Abroad (1869) adlı kitabında anlattı. Kitap, Twain’in Avrupa, Orta Doğu ve Akdeniz’in bazı bölgelerine yaptığı yolculuğu mizahi bir dille aktarır. Twain, seyahatleri sırasında karşılaştığı egzotik ve tanımadığı manzaralara dair gözlemleri arasında “Yerebatan Sarayı”ndan da söz eder. Burayı, kendine özgü nüktedan ve saygısız üslubuyla anlatır.
Kitaptan bir bölüm…
“Bu sarnıç, mermer sütun sıraları ve yeraltındaki su haznesiyle son derece ilginç ve merak uyandıran bir yapıdır. Yukarıdaki büyük platformdan aşağıya bakarken kendinizi bir imparatorun eğlencesi için inşa edilmiş görkemli bir sarayda hayal edebilirsiniz. Yerin kırk feet altındasınız; Bizans mimarisinin uzun ve ince granit sütunlarından oluşan adeta uçsuz bucaksız bir ormanın ortasında. Nerede durursanız durun ya da ne kadar sık yer değiştirirseniz değiştirin, her zaman merkezinizden çevreye doğru uzanan ve uzaklarda kasvetli bir alacakaranlıkta kaybolan bir düzine uzun kemerli geçit ve sütunlu galeri görürsünüz.”
Sean Connery’nin 007’yi canlandırdığı 1963 yapımı James Bond filmi Rusya’dan Sevgilerle’de burada geçen bir sahne bulunur. Filmde James Bond, Sovyetlerden bir kriptograf makinesi (“Lektor”) alma görevinde kendisine yardım ettiği düşünülen, Sovyet konsolosluğunda çalışan ve taraf değiştiren Tatiana Romanova’yı takip eder. Kötü karakterlerden oluşan gizli örgüt SPECTRE de ikisinin peşindedir. Filmin doruk noktalarından birinde Bond ve Tatiana, düşmanlarından kaçmak için yapının içine sığınır.
Bond ve Tatiana küçük bir teknededir; kamera, yapının anıtsal büyüklüğünü ve ürpertici sessizliğini yansıtır. Yukarıdan süzülen loş ışıkla aydınlanan sütunlar, kasvetli ve gerilim dolu bir atmosfer yaratır. Bu etkileyici ortam, casusluk gerilim filmlerindeki dramatik ve tansiyonu yüksek takip sahnelerine son derece uygundur. Yapımcılar, uluslararası entrika duygusunu yansıtan mekânlardan yararlanmıştır.
Ron Howard’ın yönettiği Inferno (2016) filminde Tom Hanks’in canlandırdığı Robert Langdon kendini sarnıçta bulur. Harvardlı bir simgebilim uzmanı olan Langdon, Dante’nin İlahi Komedya’sını ve tehlikeli bir virüs salgını etrafında şekillenen küresel bir komployu içeren gizemli bir planın içine sürüklenir. Sahne, Langdon ve Felicity Jones’un canlandırdığı Sienna Brooks’un çeşitli ipuçlarını çözerek Dante’nin eseriyle ilgili gizli bir sırrı ortaya çıkarmalarının ardından, filmin sonlarına doğru geçer.
Langdon ve Sienna, peşinde oldukları ipuçlarıyla bağlantısı nedeniyle önemli bir mekân olan yeraltındaki Yerebatan Sarnıcı’na girer. Film, gizli bir nesneyi bulmak ve Langdon’ın Dante’nin cehennem tasavvurunun gizemini çözerek küresel bir felaketi durdurmasını sağlayacak “anahtara” ulaşmak için zamana karşı yarıştıkları sırada gerilimi artırmak üzere bu tarihî yapıyı kullanır.
Bu sahne önemlidir; çünkü Langdon’ın film boyunca peşlerini bırakmayan sırrı çözmeye çok yaklaştığı son anlarda geçer. Film, Langdon’ın hafıza kaybı ve karşı karşıya oldukları yüksek riskler nedeniyle yaşadığı kafa karışıklığını ve belirsizliği yansıtmak için mekânın ürpertici, labirenti andıran havasından da yararlanır. Gerilim dolu sahne, sinematografik anlatımıyla heyecanı ve merakı artırır.
Türkçede Yerebatan Sarnıcı olarak da bilinen bu yapı, etkileyici Bizans mühendisliği ve gelişmiş yönetim sistemiyle Doğu Roma İmparatorluğu’nun varlığını sürdürmesinde önemli rol oynamıştır. Yer altındaki bu görkemli yapı yaklaşık 140 metre uzunluğunda ve 70 metre genişliğindedir; 9.800 metrekarelik alana yayılır. Yaklaşık 9 metre yüksekliğindeki 336 mermer sütun, 12 sıra hâlinde dizilmiştir. Sıklıkla “katedral havası taşıyan” bir mekân olarak tanımlanan sarnıcın durgun suları sütunları yansıtır; gece aydınlatıldığında büyüleyici görüntüler oluşturur.

Ayasofya: İstanbul’un eski şehir bölgesindeki Ayasofya Camii ve Müzesi’ni anlatmak kolay değildir. Ayasofya, güzelliğini tam anlamıyla kavrayabilmek için gözlerinizle görmeniz gereken, hayranlık uyandırıcı bir yapıdır. 6. yüzyılda bir Hristiyan katedrali olarak inşa edilen ve yapılmış en sıra dışı Bizans yapılarından biri olan Ayasofya, 20. yüzyılda Türkiye’nin laik müzelerinden birine dönüştürülmüştür. Osmanlı İmparatorluğu’nun küllerinden doğan Ayasofya, bugün Türkiye’nin en çok ziyaret edilen turistik yerlerinden biridir.
Sultanahmet Camii: Ayasofya’nın karşısında yer alan ve Sultanahmet Camii olarak da bilinen bu 17. yüzyıl yapısı, içeri giren herkesi kendine hayran bırakır. Etkileyici iç mekân çinileri nedeniyle Mavi Cami olarak anılan ve ibadete açık olan bu yapı, İstanbul’un en çok ziyaret edilen turistik yerlerinden ve Türkiye’nin en ünlü camilerinden biridir.
Topkapı Sarayı: Bizans kraliyet ailesinden Osmanlılara kadar, imparatorluklarını yaklaşık 400 yıl boyunca Topkapı Sarayı’ndan yönettiler. Sarayı gezmek, Osmanlıların dinî ve kültürel inançlarını ve hükümdarlıkları sırasında Konstantinopolis’te yaşamın nasıl olduğunu anlamak için harika bir fırsattır. İstanbul Yerebatan Sarnıcı’nı gezdikten sonra ziyaret edilebilecek güzel yerlerden biridir.

"{{ rec.video.title }}"